Zamknięcie działu 10

Aufhebung (zniesienie) jednocześnie zachowuje, odrzuca i wznosi na wyższy poziom obie strony sprzeczności — teza i antyteza nie spotykają się „pośrodku", lecz zostają wchłonięte w bogatszą całość. Przykład: Marks zachowuje dialektykę Hegla (zachowanie), odrzuca prymat Ducha na rzecz materii (odrzucenie) i wznosi teorię historyczną na materialistycznym fundamencie (wyniesienie). To Aufhebung w praktyce recepcji filozoficznej.

Cztery wymiary: od produktu (produkt należy do właściciela), od procesu (praca jest wymuszona), od gatunkowego istnienia (człowiek zredukowany do wytwarzania dla przeżycia), od innych ludzi (relacje jako stosunki towarowe). Uzasadnienie własnego wyboru powinno odwoływać się do konkretnego argumentu — np. alienacja od procesu jest najdotkliwsza, bo dotyczy jakości każdej chwili pracy, nie tylko jej produktu.

Genealogia = historyczno-psychologiczne poszukiwanie korzeni wartości. Nietzsche: moralność chrześcijańska zrodziła się z ressentiment słabych — zamiast działać (jak moralność panów: „ja jestem dobry"), moralność niewolników zaczyna od negacji silnych („oni są źli") i definiuje siebie przez opozycję. Pokora, posłuszeństwo, cierpliwość stają się cnotami — ale to rewaluacja słabości jako dobra, nie autentyczna afirmacja. Gdzie łatwo o błąd: interpretowanie tej krytyki jako pochwały przemocy — Nietzsche atakuje psychologiczną nieszczerość moralności, nie chwali okrucieństwa.

Mill: obowiązek niesienia pomocy wynika z zasady użyteczności — jeśli koszt dla mnie jest niewielki, a zysk dla ofiary ogromny, powinienem pomóc; Peter Singer radykalizuje to do obowiązku pomocy aż do granicy własnego ubóstwa. Kant: obowiązek pomocy może wynikać z imperatywu kategorycznego — jeśli „nie pomagam nikomu w potrzebie" uczyniłbym regułą powszechną, zniszczyłbym warunki wzajemnej pomocy, na których opiera się społeczeństwo; ale granice obowiązku są dyskusyjne w deontologii. Relatywizm moralny: każda kultura ma własne reguły pomocy i brak podstaw do osądzania. Ocena: relatywizm ma trudność z krytyką ewidentnych zbrodni; utylitaryzm i deontologia dają narzędzia argumentacyjne, choć różne — porównanie ich wyników ujawnia napięcia w naszych moralnych intuicjach.

Zarzut: Hegel w budowaniu systemu Ducha Absolutnego i dialektyki historii gubi konkretną jednostkę — jej strach, lęk, wybór egzystencjalny. Filozofia staje się abstrakcją, która „wchłania" jaźń w Ducha. Kierkegaard: filozofia musi wyjść od tego, że jestem — w konkretnym czasie, z konkretnymi lękami, wybierający bez gwarancji. W stadium religijnym jednostka staje przed Absolutem w „drżeniu i trwodze" (jak Abraham) — poza racjonalną etyką, bez gwarancji, w skoku wiary. Hegel powiedziałby, że wiara jest momentem dialektycznym na drodze do wiedzy absolutnej; Kierkegaard — że to redukcja wiary do racjonalnego systemu, która niszczy jej właściwy charakter.

Teologiczne: choroby to kara boska lub działanie złych duchów — leczymy przez modlitwę i egzorcyzmy. Metafizyczne: choroby to skutek „miazmatów", zaburzenia „humorów" lub abstrakcyjnych sił przyrody — leczymy przez przywrócenie równowagi. Pozytywne: choroba jest wywoływana przez konkretne mikroorganizmy (bakterie, wirusy) wykrywalne i opisywalne empirycznie — leczymy przez antybiotyki, szczepionki. Mocne strony: jasna hierarchia wiedzy, sukces nauk przyrodniczych jako przykład; krytyczny wobec dogmatyzmu. Słabe: wyklucza z pola wiedzy pytania o wartości, sens i etykę, które nie są mierzalne — a te pytania są dla człowieka fundamentalne.