Podsumowanie działu 14

Słowniczek działu

  • Bioetyka — dziedzina filozofii stosowanej badająca problemy moralne związane z życiem, zdrowiem i biotechnologią.
  • Błąd naturalistyczny — utożsamienie dobra z właściwością naturalną (G.E. Moore, 1903).
  • Deontologia — tradycja etyczna pytająca co powinienem czynić?; centrum: obowiązek i zasada niezależne od skutków (Kant).
  • Dylemat moralny — sytuacja, w której każde możliwe działanie narusza jakąś uznaną wartość moralną.
  • Emotywizm — forma niekognitywizmu: sądy moralne wyrażają emocje i nakłaniają do podobnych postaw.
  • Etyka cnót — tradycja etyczna pytająca kim powinienem być?; centrum: charakter moralny i cnoty (Arystoteles, MacIntyre).
  • Etyka globalna — obowiązki moralne przekraczające granice państw i pokoleń.
  • Etyka normatywna — dział etyki formułujący zasady i kryteria oceny postępowania.
  • Kognitywizm moralny — stanowisko metaetyczne: sądy moralne wyrażają przekonania, mają wartość logiczną.
  • Konsekwencjalizm (utylitaryzm) — tradycja etyczna oceniająca czyny przez pryzmat skutków; utylitaryzm: kryterium to suma szczęścia.
  • Metaetyka — dział filozofii badający status sądów moralnych.
  • Naturalizm etyczny — forma kognitywizmu: dobro jest właściwością naturalną.
  • Niekognitywizm moralny — stanowisko: sądy moralne wyrażają postawy/nakazy, nie mają wartości logicznej.
  • Obowiązki wobec przyszłych pokoleń — moralne zobowiązanie, by nie niszczyć warunków godnego życia przyszłych pokoleń. [R]
  • Zasada przezorności — przy ryzyku nieodwracalnej katastrofy działaj ostrożnie, nawet bez pewności naukowej (Jonas). [R]
  • Etyka odpowiedzialności — etyka Hansa Jonasa dla epoki technologicznej; jej imperatyw to ochrona trwania godnego życia na Ziemi. [R]
  • Relatywizm moralny — normy moralne są ważne tylko względem kultury/podmiotu; brak norm powszechnych.
  • Subiektywizm etyczny — sądy moralne opisują subiektywne stany podmiotu.

W pigułce

Dział 14 pokazał, że etyka operuje na kilku poziomach:

  1. Normatywnym — trzy wielkie tradycje (cnoty, deontologia, konsekwencjalizm) dają trzy różne odpowiedzi na pytanie, jak żyć i co czynić.
  2. Metaetycznym — spór o to, czym są sądy moralne (kognitywizm vs. niekognitywizm; błąd naturalistyczny; relatywizm).
  3. Stosowanym — bioetyka i etyka globalna testują tradycje na realnych, trudnych przypadkach i pokazują ich granice. [R]

Żadna z tradycji nie dała ostatecznej odpowiedzi. To nie jest porażka filozofii — to dowód, że problemy są autentyczne i że ich rozumienie wymaga myślenia, nie tylko znajomości formułek.

Sprawdzian działowy

Pytanie 1. Wymień trzy główne tradycje etyczne; dla każdej podaj jej fundamentalne pytanie i najważniejszego przedstawiciela.

Pytanie 2. Wyjaśnij dwa sformułowania imperatywu kategorycznego Kanta. Podaj przykład zastosowania.

Pytanie 3. Czym różni się kognitywizm od niekognitywizmu moralnego? Podaj po jednym przykładzie każdego z nich.

Pytanie 4. Na czym polega błąd naturalistyczny Moore'a? Zastosuj test otwartego pytania do zdania: „Dobre jest to, co sprzyja przeżyciu gatunku."

Pytanie 5. Przeanalizuj dylemat wagonika z perspektywy dwóch wybranych tradycji etycznych. Wskaż, gdzie tradycje dają sprzeczne wskazówki.

Pytanie 6. [R] Wyjaśnij zasadę przezorności Jonasa. Czym różni się od Kantowskiego imperatywu kategorycznego?

Pytanie 7. [R] Sformułuj trzy argumenty w debacie o eutanazji dobrowolnej — po jednym z każdej tradycji etycznej — i wskaż, do jakich metaetycznych założeń każdy z nich się odwołuje.