Zamknięcie działu 5

Słowniczek działu 5

Termin Definicja
Krwotok tętniczy Utrata krwi z tętnicy; jasna, tętniąca krew; natychmiastowe tamowanie
Krwotok żylny Utrata krwi z żyły; ciemna, jednostajna; groźny przy dużych ranach
Ucisk bezpośredni Mocny ucisk dłonią przez materiał na ranę; min. 10 min. bez zwalniania
Opatrunek uciskowy Materiał chłonny + bandaż uciskowy; zastępuje ręczny ucisk
Opaska uciskowa (CAT) Ostateczność przy masywnym krwotoku kończyny; powyżej kolana/łokcia; oznacz godzinę
Wstrząs hipowolemiczny Utrata krwi → blada zimna spocona skóra, szybkie słabe tętno, dezorientacja
Wstrząs Niedostateczne ukrwienie tkanek; pozycja przeciwwstrząsowa, 112, tamuj przyczynę
Wstrząs anafilaktyczny Gwałtowna reakcja alergiczna; adrenalina (autoinjector)
Złamanie zamknięte Pęknięcie kości bez naruszenia skóry
Złamanie otwarte Odłam przebija skórę; ryzyko zakażenia i krwawienia
Zasada „staw powyżej i poniżej" Unieruchomienie obejmuje stawy sąsiadujące z miejscem złamania
Szyna improwizowana Twarda szyna z miękką wyściółką mocowana bandażem
Chusta trójkątna Unieruchomienie zawieszone kończyny górnej
Złamanie kręgosłupa Nie ruszaj; 112; stabilizuj głowę w osi
Oparzenie I stopnia Naskórek; zaczerwienienie, ból, brak pęcherzy
Oparzenie II stopnia Skóra właściwa; pęcherze, intensywny ból
Oparzenie III stopnia Martwica pełnej grubości; brak bólu; pilna hospitalizacja
Reguła dziewiątek Szybka ocena rozległości oparzenia: każda okolica = 9% lub wielokrotność
Oparzenie wziewne Uszkodzenie dróg oddechowych gorącymi gazami; bezwzględne wskazanie do 112
Chłodzenie co najmniej 20 min Chłodna woda 15–18°C; zatrzymuje propagację uszkodzenia
Zadławienie całkowite Brak głosu, sinienie, gest na gardle; działaj natychmiast (sekwencja 5+5)
Zadławienie częściowe Kaszel, mowa; zachęcaj do kaszlenia, nie ingeruj
Chwyt Heimlicha Ucisk nadbrzusza ku górze; przy zadławieniu całkowitym u dorosłego
Omdlenie Krótka utrata przytomności z samoczynnym powrotem; unieś nogi, świeże powietrze
Hipotermia Temperatura ciała <35°C; bierne ogrzewanie, NIE pocieraj kończyn
Zawał serca Martwica mięśnia z zamknięcia tętnicy wieńcowej; ból zamostkowy + promieniowanie
Pozycja półsiedząca Przy zawale; kąt ~45°; odciąża serce
Aspiryna 300 mg do żucia Przy zawale; hamuje agregację płytek; ZAKAZ przy udarze
Udar niedokrwienny ~85% udarów; zamknięcie tętnicy mózgowej; tromboliza do 4,5 h
Udar krwotoczny ~15% udarów; pęknięcie naczynia; aspiryna PRZECIWWSKAZANA
Test FAST Face-Arms-Speech-Time; cztery elementy rozpoznania udaru
Okno terapeutyczne Do 4,5 h od objawów udaru; kluczowe dla trombolizy
Pozycja przeciwwstrząsowa Leżąca, nogi uniesione 30 cm; poprawia powrót żylny

W pigułce — Dział 5

Pierwsza pomoc w urazach i stanach nagłych opiera się na trzech zasadach, które przenikają cały dział:

1. Własne bezpieczeństwo zawsze na pierwszym miejscu. Zanim pomożesz, upewnij się, że miejsce zdarzenia jest bezpieczne. Ratownik który sam ulega wypadkowi nie pomaga — staje się kolejną ofiarą.

2. Zadzwoń 112 — albo poleć zadzwonić. Nie czekaj, aż „ocenisz sytuację". Przy wątpliwości dzwoń. Dyspozytor zaprowadzi cię przez całą procedurę.

3. Podstawowe procedury są proste, ale muszą być ćwiczone. Krwotok: ucisk bezpośredni min. 10 min. Oparzenie: chłodna woda co najmniej 20 min. Zadławienie: 5 klepnięć + 5 Heimlicha. Zawał: pozycja półsiedząca + aspiryna. Udar: FAST + 112 + czas.

Jedna wspólna zasada: nie rób więcej niż wiesz. Nie nastawiaj złamań. Nie przebijaj pęcherzy. Nie stosuj masła na oparzenia. Nie pocieraj kończyn przy hipotermii. Nie podawaj aspiryny przy udarze. Spokojna, poprawna procedura ratuje więcej niż panika z improwizacją.

Sprawdzian działowy — Dział 5

Pytania otwarte:

  1. Opisz różnicę między krwawieniem tętniczym a żylnym. Dlaczego tętnicze jest bardziej niebezpieczne i wymaga szybszej reakcji?

  2. Wyjaśnij zasadę „staw powyżej i poniżej złamania" — co stałoby się, gdybyś jej nie zastosował?

  3. Pacjent ma oparzenie obu rąk i całej przedniej klatki. Oceń rozległość regułą dziewiątek i zdecyduj, czy dzwonisz pod 112.

  4. Ktoś siedząc obok ciebie podczas posiłku przestaje mówić, chwyta się za gardło, twarz sinieje. Opisz sekwencję twoich działań.

  5. Wyjaśnij, dlaczego podanie aspiryny osobie z udarem mózgu może być niebezpieczne.

Scenariusze do oceny:

  1. Kobieta na przystanku autobusowym traci przytomność, po 20 sekundach reaguje i pyta „co się stało". Rozpoznaj stan i opisz postępowanie.

  2. Mężczyzna wyciągnięty zimą z jeziora, drży, temperatura ciała 32°C. Towarzysz chce energicznie rozcierać jego nogi. Oceń poprawność tej decyzji i zaproponuj właściwe postępowanie.

  3. Znajomy skarży się na ucisk w klatce, promieniujący do lewego ramienia. Twierdzi, że to pewnie „ze stresu". Jakie pytania zadasz i jak go przekonasz do wezwania 112?

Pytanie przekrojowe:

  1. Wymień pięć sytuacji z tego działu, w których podawanie czegokolwiek doustnie jest bezwzględnie zakazane. W każdym przypadku wyjaśnij, dlaczego.