Zamknięcie działu 3

Słowniczek działu

Termin Definicja Jednostka
Akroterion ornament na szczycie i narożnikach przyczółka 3.1
Chryselefantyna technika posągów ze złota i kości słoniowej 3.1
Entasis beczułkowaty wydętek trzonu kolumny (korekta optyczna) 3.1
Fryz poziomy pas belkowania; dorycki: tryglify+metopy; joński: ciągły 3.1
Kapitel zwieńczenie kolumny; forma definiuje porządek 3.1
Kariatyda figura kobieca jako kolumna podtrzymująca belkowanie 3.1
Kontrapost ustawienie ciała z ciężarem na jednej nodze; S-owe napięcie sylwetki 3.2
Kore archaiczny posąg odzianej kobiety 3.2
Krepidoma schodkowa platforma świątyni 3.1
Kuros archaiczny posąg nagiego mężczyzny, frontalny, lewa noga wysunięta 3.2
Metopa kwadratowe pole między tryglifami fryzu doryckiego 3.1
Naos główna sala świątyni z posągiem kultowym 3.1
Perystyl zewnętrzna kolumnada otaczająca świątynię 3.1
Porządek architektoniczny system proporcji kolumny i belkowania 3.1
Pronaos przedsionek przed naos 3.1
Stylobat górny stopień krepidomy, na którym stoją kolumny 3.1
Tympanon (przyczółek) trójkątne pole w szczycie fasady 3.1
Tryglif pionowa płytka fryzu doryckiego z trzema żłobkami 3.1
Uśmiech archaiczny techniczny efekt opracowania twarzy; nie wyraża emocji 3.2
Kanon Polikleta system proporcji ciała; głowa = 1/7 całości 3.2
Dynamizm hellenistyczny ekspresja emocji i ruch w rzeźbie hellenistycznej 3.3
Gigantomachia walka bogów z gigantami; symbol porządku nad chaosem 3.3
Styl czarnofigurowy sylwetki czarnym lakierem na czerwonej glinie; szczegóły ryte igłą 3.3
Styl czerwonofigurowy sylwetki w kolorze gliny na czarnym tle; szczegóły malowane pędzlem 3.3
Plan hipodamejski urbanistyczna kratownica z dwiema prostopadłymi osiami 3.4
Theatron widownia teatru greckiego w półokręgu na zboczu 3.4
Orchestra okrągły plac chóru przed sceną 3.4
Skene budynek sceniczny; kulisy i tło aktorów 3.4
Gem kamień z wyrytym wgłębnie wizerunkiem; pieczęć 3.4
Kamea relief w wielowarstwowym kamieniu; ozdoba 3.4

W pigułce — cały dział

Architektura grecka opiera się na trzech porządkach: doryckim (surowość, tryglify, brak bazy), jońskim (woluty, baza, ciągły fryz) i korynckim (liście akantu). Świątynia to dom boga — perystyl, pronaos, naos. Partenon łączy obydwa: zewnętrznie dorycki, wewnętrznie z jońskim fryzem Panatenaickim. Refinements optyczne (entasis, inklinacja, kurvatura) to genialny system korekt złudzeń optycznych. Grecy malowali swoje świątynie jaskrawo.

Rzeźba grecka przechodzi od archaicznej frontalności i sztywności (kuroi, korai, uśmiech archaiczny) przez rewolucję kontrapostu (Dyskobol Myrona, Doryforos Polikleta, fryzy Partenonu Fidiasza) do hellenistycznej ekspresji i dynamizmu (Nike z Samotraki, Laokoon, portret). Chryselefantyna — technika złoto+kość słoniowa — była szczytem prestiżu (Fidiasz).

Malarstwo wazowe: styl geometryczny → orientalizujący → czarnofigurowy (sylwetki ciemne, rycie igłą — Exekias) → czerwonofigurowy (sylwetki jasne, malowanie pędzlem — większa swoboda). Ceramika jako źródło historyczne życia codziennego i mitologii.

Hellenizm (poza rzeźbą) to wielkie miasta — z planem hipodamejskim (Aleksandria) albo tarasowe, wpisane we wzgórze (Pergamon), teatry z doskonałą akustyką (Epidauros — theatron, orchestra, skene), cuda świata (Faros, Kolos Rodyjski) i miniaturowe arcydzieła (gemy, kamee). Nie schyłek — ekspansja.

Sprawdzian działowy

Pytania zamknięte (wybór):

  1. Które z poniższych elementów należą do fryzu doryckiego? a) Woluty i baza b) Tryglify i metopy c) Liście akantu d) Ciągły pas reliefów

  2. Kontrapost polega na: a) Frontalnym, symetrycznym ustawieniu sylwetki b) Ustawieniu ciała z ciężarem na jednej nodze, z przeciwnym nachyleniem bioder i barków c) Wykręceniu całej figury w skoku lub biegu d) Pokazaniu bólu i ekspresji twarzy

  3. Styl czerwonofigurowy różni się od czarnofigurowego tym, że: a) Sylwetki są czarne na czerwonym tle b) Tło jest czarne, a sylwetki w kolorze gliny c) Nie używa lakieru d) Powstał wcześniej niż czarnofigurowy

  4. Która rzeźba jest przykładem hellenistycznego dynamizmu? a) Kuros z Anavysos b) Doryforos Polikleta c) Nike z Samotraki d) Kore z Akropolu

Pytania otwarte:

  1. Opisz refinements optyczne Partenonu: wymień co najmniej trzy i wyjaśnij, jaki efekt wizualny każde z nich osiąga.

  2. Porównaj styl archaiczny i styl klasyczny w rzeźbie greckiej: na przykładzie kurosa i Doryforosa wskaż trzy konkretne różnice.

  3. Wyjaśnij, dlaczego ceramika grecka jest ważnym źródłem historycznym, i podaj dwa typy informacji, które możemy z niej wyczytać.

  4. Co to jest plan hipodamejski i jakie problemy urbanistyczne rozwiązuje? Podaj przykład hellenistycznego miasta zbudowanego wedle tej zasady.

Odpowiedzi do pytań zamkniętych: 1-b, 2-b, 3-b, 4-c.