Sztuka przedromańska i romańska

Wstęp do działu

Wyobraź sobie, że cesarstwo Karola Wielkiego jest jak nagłe zapalenie światła po wiekach półmroku. Nie znaczy to, że do IX wieku nie powstawała wielka sztuka — znaczy, że właśnie w tym momencie Europa zachodnia po raz pierwszy świadomie sięga po wzory starożytnego Rzymu, by nadać im nową treść: chrześcijańską, imperialną, teologiczną. To będzie trwać przez trzysta lat i zaowocuje jednym z najbardziej spójnych stylów w dziejach: romańskim.

W tym dziale poznasz dwa etapy: sztukę karolińską i ottońską (VIII–XI w.) — określane niekiedy „renesansami przedromańskimi" — oraz styl romański (ok. 1000–1200), który pierwszy w średniowieczu stworzy jedność formalną obejmującą całą łacińską Europę, od Santiago de Compostela po Polskę Piastów.

Nauczysz się rozpoznawać budynki, rzeźby i iluminacje po konkretnych cechach formalnych, odczytywać programy ikonograficzne portali i czytać dzieło — nie tylko jako piękny przedmiot, ale jako tekst teologiczny, polityczny i fundacyjny.

Mapa pojęć działu

              SZTUKA PRZEDROMAŃSKA I ROMAŃSKA
                           |
        ┌──────────────────┴──────────────────┐
   PRZEDROMAŃSKA                          ROMAŃSKA
   (VIII–XI w.)                          (ok. 1000–1200)
        |                                      |
  ┌─────┴──────┐                  ┌────────────┼───────────┐
karolińska  ottońska           architektura  rzeźba    iluminacja
     |           |                  |            |           |
skryptorium  Drzwi Bernwarda  kościół         portal      manuskrypt
iluminacja   (relief,          pielgrzymkowy   romański    miniatura
minuskuła    typologia)        + klasztorny    (tympanon,  haft
karolińska                     (sklepienie,    archiwolta, (Gobelin
kaplica      malarstwo         obejście,       trumeaux)   z Bayeux)
w Akwizgranie ścienne          westwerk)
              (Hildesheim)
                    |
              POLSKA (6.4 R)
              Drzwi Gnieźnieńskie
              tympanony fundacyjne
              Strzelno

Jednostki w tym dziale

  • 6.1 Sztuka karolińska i ottońska — renesansy przedromańskie

  • 6.2 Architektura romańska — kościół pielgrzymkowy i klasztorny

  • 6.3 Rzeźba portalu romańskiego i iluminacja

  • 6.4 Romańska sztuka polska — dzieła, warsztaty, mecenas