Zamknięcie działu 9
Słowniczek działu
| Termin | Definicja |
|---|---|
| manieryzm | Styl w sztukach plastycznych ok. 1520–1600, świadomie dekonstruujący harmonię renesansu; wydłużone proporcje, zimna kolorystyka, irracjonalna przestrzeń. |
| figura serpentinata | Spiralnie skręcona postać, „nie mająca" frontu; podstawowy motyw manieryzmu. |
| disegno | Rysunek i koncepcja intelektualna dzieła; kluczowe pojęcie estetyki renesansu i manieryzmu. |
| sprezzatura | Pozorna łatwość w wykonaniu czegoś technicznie trudnego; estetyczny ideał maniery. |
| tenebryzm | Dramatyczne zestawienie absolutnej czerni z jaskrawym oświetleniem; technika Caravaggia. |
| chiaroscuro | Modelowanie formy przez stopniowanie jasności — od miękkiego (Leonardo) do radykalnego (Caravaggio). |
| caravaggionizm | Nurt europejski XVII w. inspirowany tenebryzmem i realizmem Caravaggia. |
| diagonal kompozycyjna | Układ elementów wzdłuż osi ukośnych; tworzy dynamizm i ruch; Rubens. |
| autoportret seryjny | Projekt artystyczny powrotu do własnej twarzy przez całe życie; Rembrandt. |
| mise en abyme | Obraz zawierający przedstawienie siebie samego; Las Meninas Velázqueza. |
| synteza sztuk | Zintegrowanie architektury, rzeźby i malarstwa w jedno doświadczenie; Bernini. |
| iluzjonizm | Technika tworzenia złudzenia rozszerzonej przestrzeni przez malarstwo i architekturę. |
| baldachim | Ceremonialna struktura nad ołtarzem lub grobem; Bernini, Bazylika Piotrowa. |
| ogród formalny (francuski) | Geometryczny ogród z osiami, parterami, fontannami; Wersal, Le Nôtre. |
| portret trumienny | Portret na metalowej blasze przymocowywany do trumny; unikalne zjawisko polskie XVII–XVIII w. |
| portret sarmacki | Portret szlachty polskiej w stroju narodowym (kontusz, szabla, herb); wyraz sarmatyzmu. |
| sarmatyzm | Ideologia szlachecka w Polsce XVII–XVIII w.; mit rycerskiego pochodzenia, tożsamość kulturowa. |
| kaplica kopułowa | Mauzoleum rodowe z kopułą, charakterystyczne dla polskiej architektury sepulkralnej. |
| rokoko | Styl ok. 1715–1789; asymetria, pastelowe kolory, temat galant; reakcja na powagę baroku. |
| rocaille | Asymetryczny ornament rokokowy z muszelek i skał; podstawowy motyw dekoracyjny rokoka. |
| fête galante | Gatunek malarski rokoka: eleganckie towarzystwo w ogrodzie; Watteau. |
| kleinmeister | Holenderskie malarstwo XVII w. małego formatu; sceny rodzajowe, pejzaż, martwa natura. |
| vanitas | Martwa natura z symbolami przemijania: czaszka, klepsydra, gasnąca świeca. |
| fijnschilder | Holenderski malarz XVII w. z kręgu szkoły lejdejskiej (Gerard Dou, Frans van Mieris), malujący z mikrograficzną precyzją i niemal niewidocznym śladem pędzla. |
| camera obscura | Urządzenie rzutujące obraz otoczenia na matówkę; hipoteza narzędzia Vermeera. |
| pejzaż holenderski | Gatunek XVII w. z niebem i atmosferą jako tematami; Ruisdael, Hobbema. |
W pigułce
Dział obejmuje ponad dwa i pół wieku europejskiej sztuki (ok. 1520–1789), w których centrum stoi pytanie o relację artysty do tradycji i do natury.
- Manieryzm to intelektualna gra z renesansową perfekcją: świadome łamanie harmonii przez wydłużone proporcje, zimny kolor, irracjonalną przestrzeń.
- Caravaggio i caravaggionizm przynoszą rewolucję realistyczną i technikę tenebryzmu; ich wpływ sięga do Rembrandta, Ribery, La Toura i Artemisii Gentileschi.
- Rubens, Rembrandt, Velázquez to trzy szczyty barokowego malarstwa: dynamizm ciała, psychologia czasu, filozofia obrazu.
- Bernini definiuje barok rzeźbiarski i architektoniczny: synteza sztuk, iluzja materiałów, teatralne doświadczenie przestrzenne.
- Barok polski wytwarza fenomen unikatowy: portret trumienny i portret sarmacki jako wyraz sarmatyzmu.
- Rokoko zamyka epokę: lekkość, asymetria, temat galant; Watteau, Fragonard, Boucher i intymne wnętrza Amalienburga.
Sprawdzian działowy
Pytanie 1. Wyjaśnij pojęcie manieryzmu i podaj trzy cechy stylistyczne z konkretnymi przykładami dzieł.
Pytanie 2. Na czym polega tenebryzm i jak można go rozróżnić od ogólnego chiaroscuro? Opisz Powołanie św. Mateusza jako przykład.
Pytanie 3. Opisz trzy Dawidów — Donatella, Michała Anioła i Berniniego — i wyjaśnij, co każdy z nich mówi o stylu epoki.
Pytanie 4. Czym jest synteza sztuk w baroku? Opisz kaplicę Cornaro Berniniego jako przykład.
Pytanie 5. Wyjaśnij, co to jest portret trumienny, jaką pełnił funkcję i dlaczego jest zjawiskiem unikatowym w Europie.
Pytanie 6. Porównaj barok i rokoko pod kątem skali, koloru, tematyki i stosunku do władzy. Odwołaj się do konkretnych dzieł lub wnętrz.
Pytanie 7. Opisz holenderskie malarstwo rodzajowe XVII w. i wyjaśnij jego związek z kontekstem ekonomiczno-społecznym Republiki. Podaj przykłady z co najmniej trzech gatunków.