Secesja i przełom XIX/XX wieku

Wstęp do działu

Kiedy wchodzisz do stacji metra w Paryżu i widzisz kute żelazne łuki wyginające się jak łodygi paproci, to nie przypadek projektowy — to manifest. Przełom XIX i XX wieku to czas, kiedy artyści i architekci postanowili zerwać ze wszystkim, czego nauczyli się na akademiach. Zmęczyli się kolumnami i tympanonami. Chcieli, żeby budynek żył jak roślina, żeby lampa była kwiatem, żeby szklane skrzydło witraża opowiadało historię równie dobrze jak obraz olejny.

Ale ten sam moment to także inny bunt: Klimt maluje kochankę owiniętą złotem, Munch krzyczy z płótna ciszą egzystencjalnego lęku, a Wyspiański tkaje witraże w kościele, które wyglądają jak sen. Secesja i symbolizm to dwie twarze tej samej epoki — jedni uciekają w ornament i piękno przedmiotu, inni — w głąb duszy i w to, co boli.

W tym dziale nauczysz się rozpoznawać te nurty, rozumieć, czym różni się organiczna linia Gaudíego od złotego płaszcza Klimta, i zobaczyć, dlaczego to właśnie wtedy — kiedy elektryczność weszła do domów, a Freud zaczął pisać o nieświadomości — sztuka musiała się zmienić.

Mapa pojęć działu

              PRZEŁOM XIX/XX WIEKU
                       |
         ┌─────────────┴─────────────┐
       ART NOUVEAU                SYMBOLIZM
    (secesja, jugendstil)              |
         |                    ┌────────┴────────┐
   ┌─────┴──────┐          KLIMT/           SYMBOLIZM
ARCHITEKTURA  SZTUKA       WIEDEŃ         SKANDYNAWSKI
    |         UŻYTKOWA       |              (Munch)
 Gaudí         |          złoto+           |
 Horta       Tiffany      ornament      egzystencjalny
 Wagner      ceramika      erotyzm          lęk
    |           |              |              |
BIOARCHITEKTURA  witraż   MŁODA POLSKA     groteska
 organiczna     dekor.   (Wyspiański,    ekspresjonizm
  linia       meble      Malczewski)      nordyczny

Jednostki w tym dziale

12.1 Art Nouveau — architektura i sztuka użytkowa
12.2 Symbolizm i Młoda Polska
12.3 Ekspresjonizm skandynawski i obrzeża symbolizmu