Zamknięcie działu 12

Słowniczek działu 12

Art Nouveau (secesja, jugendstil) — europejski styl artystyczny ok. 1890–1910, oparty na organicznej linii, motywach roślinnych i dążeniu do jedności sztuki wysokiej ze sztuką użytkową.

Art Déco — następny po secesji styl (ok. 1920–1940), geometryczny, symetryczny, industrialny — NIE organiczny (patrz ⚠️ pułapka w jedn. 12.1).

Bioarchitektura — podejście projektowe Gaudíego, wzorujące formy architektoniczne na strukturach biologicznych.

Coup de fouet (linia organiczna) — falista, asymetryczna linia wyrastająca z motywów roślinnych; znak rozpoznawczy Art Nouveau.

Egzystencjalny lęk — w malarstwie: lęk bez konkretnej przyczyny, wynikający z samego faktu istnienia; główny temat Muncha.

Femme fatale — motyw symbolistyczny: kobieta piękna i niszcząca, łącząca erotyzm z siłą śmiercionośną (Salome Moreau, Judyta Klimta).

Groteska malarska — zestawienie elementów komicznych i makabrycznych jako narzędzie krytyki; u Ensora: maski = społeczna fałsz.

Jugendstil — niemiecko-austriacka nazwa Art Nouveau; wiedeński wariant (Wagner, Hoffmann) bardziej geometryczny.

Młoda Polska — polski nurt artystyczny i literacki przełomu wieków, łączący symbolizm, secesję i przeżywanie polskiej historii.

Secessionsgebäude — pawilon wiedeńskiej Secesji (1897–98), gmach stowarzyszenia artystów; motto: „Der Zeit ihre Kunst. Der Kunst ihre Freiheit".

Symbolizm — nurt malarski lat 80.–90. XIX w., odwrót od widzialnej rzeczywistości ku śmierci, erotyzmowi, mistyce i snom.

Wiener Werkstätte — wiedeńskie warsztaty artystyczno-rzemieślnicze (1903–1932), Hoffmann i Moser; idea pięknego przedmiotu codziennego.

Witraż secesyjny — okno artystyczne z barwionego szkła z dekoracją organiczną lub symbolistyczną; Tiffany, Wyspiański.

Ekspresjonizm nordyczny — nurt w malarstwie Europy Północnej (przede wszystkim Munch; pokrewny mu Szwajcar Hodler), poprzednik ekspresjonizmu niemieckiego (Die Brücke).

W pigułce — Dział 12

Art Nouveau (ok. 1890–1910):

  • Organiczna linia, motywy roślinne, jedność sztuki i rzemiosła.
  • Gaudí (bioarchitektura): Casa Batlló, Casa Milà, Sagrada Família.
  • Guimard: wejścia metra paryskiego.
  • Horta: Hotel Tassel, Bruksela.
  • Wagner, Hoffmann, Wiener Werkstätte: wiedeński wariant.
  • Tiffany: lamp witrażowe.
  • ≠ Art Déco (geometria, symetria, industrializm).

Symbolizm:

  • Odwrót od natury ku stanowi wewnętrznemu: śmierć, erotyzm, sen.
  • Böcklin: Wyspa umarłych.
  • Moreau: Salome (femme fatale).
  • Redon: Cyklop (oniryczna groteska).
  • Klimt: Pocałunek (złoto + ornament + erotyzm = sacrum), Judyta I.
  • Klimt = symbolizm + secesja jednocześnie (wyjątkowy przypadek).

Młoda Polska:

  • Wyspiański: witraże kościoła Franciszkanów w Krakowie, pastel.
  • Malczewski: Melancholia — alegoria polskiej duszy.
  • Mehoffer: witraże Fryburg.

Ekspresjonizm skandynawski i obrzeża symbolizmu:

  • Munch: Krzyk (1893) — egzystencjalny lęk; Madonna; Taniec życia.
  • Ensor: Wejście Chrystusa do Brukseli — groteska, maski, krytyka społeczna.
  • Hodler: Noc — geometryczny symbolizm.
  • Wrubel: Demon — mozaikowa technika, rosyjski symbolizm.
  • Munch → Die Brücke (Berlin 1892 → ekspresjonizm 1905).

Sprawdzian działowy — Dział 12

Pytania rozpoznawcze (bez zdradzeń):

  1. Wymień trzy cechy charakterystyczne Art Nouveau jako stylu architektonicznego.
  2. Jakie dzieło Gaudíego najlepiej ilustruje jego koncepcję bioarchitektury i dlaczego?
  3. Czym różni się Art Nouveau od Art Déco? Podaj po jednym przykładzie.
  4. Co to jest Wiener Werkstätte i jaką ideę reprezentowało?
  5. Wyjaśnij, czym jest symbolizm w malarstwie i jak różni się od impresjonizmu.
  6. Opisz Pocałunek Klimta: technikę, tematykę, znaczenie złotego tła.
  7. Dlaczego twierdzenie, że Klimt jest tylko secesyjny, jest niepełne?
  8. Wymień dwóch artystów Młodej Polski i po jednym ich dziele z krótką charakterystyką.
  9. Czym jest femme fatale jako motyw ikonograficzny? Podaj dwa przykłady.
  10. Opisz rolę witraży Wyspiańskiego w kontekście secesji i polskiej tożsamości.

Pytania rozszerzone:

  1. Wyjaśnij, na czym polega egzystencjalny lęk w Krzyku Muncha i jakie środki formalne go wyrażają.
  2. Dlaczego Munch jest poprzednikiem ekspresjonizmu, a nie impresjonizmu?
  3. Czym jest groteska malarska Ensora i jaką funkcję krytyczną pełni w Wejściu Chrystusa?
  4. Jak odmienny jest symbolizm rosyjski Wrubela od symbolizmu zachodnioeuropejskiego?