Awangarda I połowy XX wieku

Wstęp do działu

Coś się posypało na przełomie XIX i XX wieku. Nie powoli, nie ostrożnie — z hukiem. W ciągu zaledwie kilkunastu lat malarze, rzeźbiarze i architekci wyrzucili za burtę wszystko, co przez stulecia uchodziło za oczywiste: że kolor ma oddawać to, co widzisz; że figura ludzka powinna być piękna i rozpoznawalna; że budynek musi mieć ozdoby i symetrię; że sztuka powinna podobać się widzowi. A potem — jakby tego było mało — niektórzy zakwestionowali, czy „sztuka" w ogóle musi cokolwiek przedstawiać.

Ten dział opowiada o tych rewolucjach: fowizmie i ekspresjonizmie (które uwolniły kolor i emocję), kubizmie (który rozbił formę na kawałki), futuryzmie, dadaizmie i surrealizmie (które poszły jeszcze dalej — aż do zakwestionowania samej instytucji sztuki), abstrakcji (która oderwała się od rzeczywistości całkowicie), modernizmie w architekturze (który zmienił miasta) oraz awangardzie polskiej (która stworzyła idee nie mające odpowiednika w Europie).

Ostrzeżenie: tu nie ma jednej „prawdy" o dziełach. Awangarda to przestrzeń, gdzie interpretacja jest częścią dzieła. Będziesz musiał patrzeć, myśleć i bronić swojego zdania.

Mapa pojęć działu

                      AWANGARDA I POŁOWY XX WIEKU
                                  |
        ┌──────────┬──────────────┼──────────────┬──────────────┐
    KOLOR        FORMA        NEGACJA         CZYSTOŚĆ      PRZESTRZEŃ
  i EMOCJA     i PRZESTRZEŃ   SENSU         ABSTRAKCYJNA   i FUNKCJA
      |              |             |               |              |
  fowizm         kubizm       dadaizm         Kandinsky      Bauhaus
  (Matisse,   (Picasso,     (Duchamp,       suprematyzm    Le Corbusier
  Derain)      Braque)       Tzara)         (Malewicz)      F.L. Wright
      |              |             |          neoplastycyzm       |
  ekspresjo-    futuryzm     surrealizm      (Mondrian)      modernizm
  nizm          (Boccioni,   (Dalí,         konstruktywizm  i funkcjona-
  (Kirchner,   Marinetti)   Magritte)       (El Lissitzky)  lizm
  Kandinsky,
  Kokoschka)
                                  |
                        AWANGARDA POLSKA
                    (Strzemiński — unizm, Kobro,
                     Formizm, Blok, Praesens)

Jednostki w tym dziale

  • 13.1 Fowizm i ekspresjonizm — kolor jako emocja
  • 13.2 Kubizm — forma i analiza
  • 13.3 Futuryzm, dadaizm i surrealizm
  • 13.4 Abstrakcja — drogi do czystej formy
  • 13.5 Modernizm w architekturze — Bauhaus, Le Corbusier, Wright
  • 13.6 Awangarda polska — konstruktywizm, Formizm, Blok