Zamknięcie działu 3

Słowniczek działu

Wskaźnik Giniego — miara nierówności dochodowej lub majątkowej; 0 = doskonała równość, 1 = maksymalna nierówność.

Ubóstwo absolutne — niemożność zaspokojenia podstawowych potrzeb biologicznych; próg wyznacza minimum egzystencji.

Ubóstwo względne — dochód poniżej 60% mediany dochodów w danym kraju (standard Eurostatu).

Wykluczenie społeczne — ograniczenie możliwości pełnego uczestnictwa w życiu społecznym z powodu kumulacji barier (materialnych, cyfrowych, zdrowotnych, edukacyjnych).

Stopa bezrobocia — odsetek bezrobotnych wśród aktywnych zawodowo.

Bezrobocie frykcyjne — naturalne, krótkotrwałe bezrobocie wynikające z czasu poszukiwań pracy.

Bezrobocie strukturalne — trwały mismatch kwalifikacji i potrzeb rynku; wymaga przekwalifikowania.

Bezrobocie cykliczne — bezrobocie wywołane spowolnieniem gospodarczym; maleje w fazie ożywienia.

Bezrobocie ukryte — nadmierne zatrudnienie (zbędni pracownicy) lub zniechęceni, którzy wypadli ze statystyk.

Aktywna polityka rynku pracy (APRP) — działania publiczne zwiększające zatrudnienie przez szkolenia, subsydia, pośrednictwo.

Polityka społeczna — celowe działania państwa na rzecz poprawy warunków życia i wyrównywania szans obywateli.

Ubezpieczenia społeczne — system składkowych ubezpieczeń od ryzyk socjalnych (ZUS/FUS).

Pomoc społeczna — nieskładkowy, uznaniowy system wsparcia dla osób w potrzebie; finansowany z podatków.

Zaopatrzenie społeczne — odrębny system emerytalny dla służb (wojsko, policja) finansowany z budżetu państwa.

[R] Welfare state — państwo aktywnie gwarantujące bezpieczeństwo socjalne przez rozbudowany system świadczeń i usług.

[R] Model liberalny — welfare state z dominującą rolą rynku i selektywnymi świadczeniami dla ubogich.

[R] Model konserwatywno-korporacyjny — welfare state z świadczeniami powiązanymi z pracą zawodową i silną rolą rodziny.

[R] Model socjaldemokratyczny — welfare state z powszechnymi, wysokiej jakości świadczeniami, finansowanymi przez wysokie podatki.

[R] Dekomodyfikacja — stopień uniezależnienia standardu życia od sprzedaży siły roboczej.

W pigułce

Nierówności społeczne mają wiele źródeł (ekonomiczne, kulturowe, strukturalne) i kumulują się między pokoleniami. Mierzymy je wskaźnikiem Giniego.
Ubóstwo absolutne = zagrożenie minimum biologicznym; ubóstwo względne = wypadnięcie ze standardu życia społeczeństwa.
Wykluczenie społeczne jest wielowymiarowe — materialne, cyfrowe, zdrowotne, edukacyjne.
Bezrobocie ma cztery typy o różnych przyczynach i różnych właściwych interwencjach.
System zabezpieczenia społecznego w Polsce opiera się na trzech filarach: ubezpieczenia (składkowe, ZUS), pomoc społeczna (z podatków, OPS) i zaopatrzenie (budżetowe, dla służb).
Aktywna polityka rynku pracy inwestuje w powrót do pracy, nie tylko w zasiłki.
Trzy modele welfare state (liberalny, konserwatywny, socjaldemokratyczny) różnią się tym, kto bierze odpowiedzialność za bezpieczeństwo obywatela. Polska jest modelem hybrydowym z bismarckowym rdzeniem.

Sprawdzian działowy

Pytanie 1. Wyjaśnij różnicę między ubóstwem absolutnym a względnym. Podaj po jednym przykładzie każdego.

Pytanie 2. Opisz trzy formy wykluczenia społecznego. Dlaczego redukcja ubóstwa pieniężnego nie rozwiązuje automatycznie wykluczenia?

Pytanie 3. Wymień i scharakteryzuj cztery typy bezrobocia. Dla każdego zaproponuj adekwatną interwencję polityki publicznej.

Pytanie 4. Wyjaśnij różnicę między ubezpieczeniami społecznymi a pomocą społeczną. Podaj przykład świadczenia z każdego filaru i wskaż organ odpowiedzialny za jego wypłatę.

Pytanie 5. (Analiza źródła) Przeczytaj dane: kraj A ma Gini = 0,24 i stopę ubóstwa względnego 10%; kraj B ma Gini = 0,38 i stopę ubóstwa względnego 18%. Jakie wnioski możesz wyciągnąć? Jakich wniosków NIE możesz wyciągnąć na podstawie tych danych?

Pytanie 6. [R] Opisz model socjaldemokratyczny welfare state. Jakie są jego główne cechy, jakie kraje go realizują i dlaczego nie jest „automatycznie najlepszy"?

Pytanie 7. [R] Do którego modelu welfare state zbliża się Polska? Uzasadnij, wskazując konkretne cechy polskiego systemu odpowiadające cechom modelu.