Demokracja, wybory i partycypacja polityczna

Wstęp do działu

Słowo „demokracja" rzuca się dziś wszędzie — w przemówieniach polityków, nagłówkach gazet, szkolnych korytarzach. Ale czy wiesz, co tak naprawdę za nim stoi? Bo nie wystarczy, że co cztery lata wrzucisz kartkę do urny. Demokracja to znacznie więcej niż procedura głosowania. To zestaw zasad chroniących każdego z nas — nawet wtedy, gdy jesteśmy w mniejszości, nawet gdy rządzą ci, na których nie głosowaliśmy.

W tym dziale zajmiemy się tym, co demokracja naprawdę oznacza i skąd pochodzi, jak działa „maszyneria" przeliczania głosów na mandaty (i dlaczego różne kraje robią to inaczej), oraz kim są partie polityczne i jak finansują swoją działalność. Na poziomie rozszerzonym przyjrzymy się też kulturze politycznej Polaków — naszym postawom, zaufaniu do instytucji i temu, dlaczego część z nas nie chodzi na wybory.

Ten dział łączy się z ustrojem RP, który rozwiniemy w działach 8–9: Sejm i Senat wybieramy właśnie w systemach, które tu opiszemy. Prawa mniejszości, o których mówi art. 35 Konstytucji (poznane w dziale 4), są jedną z zasad demokratycznych omawianych w Jednostce 6.1.

Mapa pojęć działu

                    DEMOKRACJA, WYBORY, PARTYCYPACJA
                                  |
        ┌─────────────────────────┼──────────────────────────┐
   ZASADY                   SYSTEMY                   PARTIE
   DEMOKRACJI               WYBORCZE                  POLITYCZNE
        |                        |                         |
  suwerenność           proporcjonalny              definicja
  ludu                  (d'Hondt,                   i odróżnienie
  pluralizm             Sainte-Laguë)               od grupy interesu
  rządy prawa           większościowy               funkcje
  podział władzy        (JOW: względna,             (agregacja,
  prawa mniejszości     bezwzględna               rekrutacja,
        |               większość)                  kształtowanie
  demokracja            mieszany                    opinii)
  bezpośrednia          progi wyborcze              typologia
  vs przedstawicielska  5% / 8%                    (masowa, kadrowa,
        |                        |                  catch-all,
  historia praw         skutki: stabilność          kartelowa)
  wyborczych            vs reprezentatywność        finansowanie
  (prawa kobiet)                                    w Polsce
                                                         |
                                     KULTURA POLITYCZNA
                                     (Almond i Verba)
                                     zaściankowa / poddańcza /
                                     uczestnicząca
                                     absencja wyborcza
                                     przyczyny, Polska vs UE

Jednostki w tym dziale

• 6.1 Zasady demokracji i prawa wyborcze
• 6.2 Systemy wyborcze i ich skutki
• 6.3 Partie polityczne: funkcje i organizacja
• 6.4 Kultura polityczna i zachowania wyborcze [rozszerzenie]

---