Zamknięcie działu 8

Słowniczek działu 8

Termin Definicja
Konstytucja Akt prawny o najwyższej mocy obowiązującej, regulujący podstawy ustroju i prawa człowieka.
Hierarchia źródeł prawa Zasada, że każdy akt niższego rzędu musi być zgodny z wyższym (Konstytucja → ustawy → rozporządzenia → prawo miejscowe).
Zasada suwerenności narodu Władza pochodzi od narodu i jest w jego imieniu sprawowana bezpośrednio lub przez przedstawicieli.
Zasada demokratycznego państwa prawnego Państwo i jego organy działają na podstawie i w granicach prawa; zakaz retroaktywności.
Zasada podziału władzy Rozdzielenie funkcji ustawodawczej, wykonawczej i sądowniczej z mechanizmami wzajemnej kontroli (checks and balances).
Pluralizm polityczny Swoboda tworzenia i działania partii politycznych w granicach demokratycznych.
Decentralizacja Przekazanie zadań i kompetencji władzy centralnej na samorządy działające samodzielnie.
Sejm Niższa (pierwsza) izba parlamentu RP; 460 posłów; pełne kompetencje ustawodawcze, kontrolne i kreacyjne.
Senat Wyższa (druga) izba parlamentu; 100 senatorów; „izba refleksji" — może poprawiać, opóźniać, ale nie blokować.
Zgromadzenie Narodowe Wspólne obrady Sejmu i Senatu w określonych konstytucyjnie sytuacjach (przysięga Prezydenta, zmiana Konstytucji).
Inicjatywa ustawodawcza Prawo wniesienia projektu ustawy: posłowie (≥15), Senat, Prezydent, Rada Ministrów, obywatele (≥100 000).
Weto prezydenckie Odmowa podpisania ustawy; Sejm może je przełamać większością 3/5 głosów przy quorum ½ posłów.
Promulgacja Ogłoszenie ustawy przez Prezydenta w Dzienniku Ustaw; ustawa uzyskuje moc po vacatio legis.
Vacatio legis Okres między ogłoszeniem a wejściem w życie ustawy (standardowo 14 dni).
Quorum Minimalna liczba posłów niezbędna do prawomocności głosowania (½ ustawowej liczby = 230 posłów).

W pigułce — dział 8

Konstytucja RP (1997):

  • najwyższy akt prawny; zmiana wymaga 2/3 Sejmu + bezwzględnej większości Senatu (głosują odrębnie, nie jako Zgromadzenie Narodowe) + ewentualnie referendum;
  • 5 zasad ustrojowych: suwerenność narodu, dem. państwo prawne, podział i równowaga władz, pluralizm, decentralizacja;
  • hierarchia: Konstytucja → umowy międzynarodowe (ratyfikowane za zgodą Sejmu) → ustawy → rozporządzenia → prawo miejscowe.

Parlament:

  • Sejm (460 posłów, wybory proporcjonalne) + Senat (100 senatorów, wybory większościowe); kadencja 4 lata;
  • Sejm: ustawodawcza + kontrolna + kreacyjna; Senat: tylko ustawodawcza (opiniodawczo-korygująca);
  • Senat nie ma funkcji kontrolnej wobec rządu.

Proces legislacyjny:

  • inicjatywa → I czytanie → komisja → II i III czytanie (zwykła większość, quorum ½) → Senat (30 dni; bezwzględna większość Sejmu obala sprzeciw/poprawki) → Prezydent (21 dni: podpisanie / TK / weto) → przełamanie weta: 3/5 głosów (≥276) → Dziennik Ustaw → vacatio legis → wejście w życie.

Sprawdzian działowy — dział 8

Pytania testowe:

  1. Która zasada ustrojowa stanowi, że organy władzy państwowej mogą działać tylko tam, gdzie prawo im na to zezwala?

    • a) Suwerenność narodu
    • b) Demokratyczne państwo prawne ✓
    • c) Pluralizm polityczny
    • d) Decentralizacja

  2. Ile senatorów liczy polski Senat?

    • a) 460 b) 100 ✓ c) 150 d) 60

  3. Jaka większość jest potrzebna w Sejmie do przełamania weta prezydenckiego?

    • a) Zwykła większość b) Bezwzględna większość c) 3/5 głosów ✓ d) 2/3 głosów

  4. Który organ sprawuje kontrolę nad zgodnością ustaw z Konstytucją?

    • a) Sąd Najwyższy b) NSA c) Trybunał Konstytucyjny ✓ d) NIK

  5. Ile podpisów obywateli potrzeba, aby wnieść obywatelski projekt ustawy?

    • a) 10 000 b) 50 000 c) 100 000 ✓ d) 1 000 000

Pytania otwarte:

  1. Wyjaśnij na konkretnym przykładzie, w jaki sposób zasada „checks and balances" działa w polskim systemie konstytucyjnym. Odwołaj się do co najmniej dwóch mechanizmów z różnych par władz.

  2. Projekt ustawy o zakazie palenia w ogrodach to (a) inicjatywa grupy 20 posłów, (b) Senat wniósł 5 poprawek, (c) Sejm je odrzucił bezwzględną większością, (d) Prezydent zawetował. Co dzieje się dalej? Podaj procedurę i wymaganą większość.

  3. Porównaj kompetencje Sejmu i Senatu. W jakim sensie Senat jest „izbą refleksji", a nie równoprawną izbą wyższą?