Ustrój RP: władza wykonawcza, sądownicza i kontrolna
Wstęp do działu
Sejm uchwalił ustawę. Co się z nią dalej dzieje? Kto może ją zatrzymać, zanim wejdzie w życie? Kto pilnuje, żeby rząd nie wydawał pieniędzy bez kontroli? A kiedy czujesz, że urzędnik złamał Twoje prawa — do kogo się zwrócić?
W poprzednim dziale poznałeś władzę ustawodawczą: Sejm i Senat. Teraz czas na drugą i trzecią nogę trójpodziału — władzę wykonawczą (Prezydent + Rada Ministrów), sądowniczą (sądy i trybunały) i kontrolną (NIK, RPO, KRRiT). Te trzy nogi razem tworzą architekturę ustrojową RP.
Polska — to ważne — to nie system prezydencki (jak USA), gdzie prezydent rządzi wprost. To system parlamentarno-gabinetowy z bezpośrednio wybieranym Prezydentem i pewnymi elementami prezydenckimi (część autorów nazywa go „mieszanym", choć większość konstytucjonalistów nie zalicza go do systemów semi-prezydenckich). Oznacza to, że rzeczywista władza wykonawcza należy do Rady Ministrów, a Prezydent jest głową państwa pełniącą rolę arbitra i reprezentanta. Zrozumienie tej różnicy to klucz do całego działu.
Mapa pojęć działu
WŁADZA WYKONAWCZA, SĄDOWNICZA I KONTROLNA RP
|
┌────────────────────────┼────────────────────────┐
PREZYDENT RP RADA MINISTRÓW SĄDOWNICTWO
| | |
wybory powszechne desygnacja premiera SN / sądy powszechne
bezwzgl. większość exposé + wotum sądy administracyjne
| zaufania Sejmu (NSA, WSA)
kompetencje: | |
weto, ratyfikacja kompetencje: TRYBUNAŁY
zwierzchnictwo polityka państwa TK (konstytucyjność)
nad armią budżet, ministrowie TS (odpowiedzialność)
inicjatywa ustawd. admin. rządowa |
NIEZAWISŁOŚĆ
|
ORGANY KONTROLNE
NIK · RPO · KRRiT
Jednostki w tym dziale
- 9.1 Prezydent RP: kompetencje i pozycja ustrojowa
- 9.2 Rada Ministrów i administracja rządowa
- 9.3 Sądy i trybunały w RP
- 9.4 Organy kontroli i ochrony prawa