Samorząd terytorialny

Wstęp do działu

Czy wiesz, kto decyduje o tym, że chodnik przed twoim domem zostanie wyremontowany? Albo że w twoim mieście powstanie nowe boisko? To nie premier ani minister — to samorząd. Przez większość dnia żyjesz w przestrzeni, którą kształtuje właśnie samorząd terytorialny: drogi, szkoły, baseny, autobusy miejskie, wodociągi, biblioteki, domy kultury — to wszystko jego robota.

Samorząd to coś więcej niż „lokalna administracja". To idea polityczna: przekonanie, że wspólnoty lokalne powinny same decydować o własnych sprawach, bo znają je lepiej niż urzędnicy w odległej stolicy. Tego przekonania bronił już Alexis de Tocqueville, obserwując amerykańską demokrację w XIX wieku; w Polsce zapisano je jako zasadę konstytucyjną.

W tym dziale poznasz trójszczeblową strukturę polskiego samorządu, zrozumiesz, skąd bierze pieniądze i jak je wydaje, a przede wszystkim — odkryjesz, że jako obywatel masz realny wpływ na decyzje podejmowane w twojej gminie, nie tylko raz na cztery lata w dniu wyborów.

Mapa pojęć działu

                    SAMORZĄD TERYTORIALNY
                            |
        ┌───────────────────┼─────────────────────┐
      GMINA               POWIAT            WOJEWÓDZTWO
    (podstawa)         (pośredni)            (region)
        |                  |                    |
    rada gminy        rada powiatu         sejmik woj.
    wójt/burm./        zarząd/              zarząd/
    prezydent          starosta             marszałek
        |                  |                    |
   zadania własne    zadania własne       zadania własne
   + zlecone         + zlecone            + zlecone
        |
   ┌────┴────┐
finanse    partycypacja
   |             |
 dochody:    wybory saMORZ.
 PIT/CIT     referendum
 subwencja   budżet obyw.
 dotacja     inicjatywa
 podatki     uchwałodawcza
 lokalne     konsultacje

Jednostki w tym dziale

10.1 Ustrój i zadania samorządu terytorialnego
10.2 Finanse samorządowe i polityka lokalna
10.3 Partycypacja obywatelska na poziomie lokalnym