Zamknięcie działu 12

Słowniczek działu

  • Norma prawna — ogólna, abstrakcyjna reguła postępowania chroniona przymusem państwowym; składa się z hipotezy, dyspozycji i sankcji.
  • Przepis prawny — jednostka redakcyjna tekstu prawnego (artykuł, paragraf).
  • Hierarchia aktów prawnych — Konstytucja > ratyfikowane umowy > ustawy > rozporządzenia > akty prawa miejscowego.
  • Delegacja ustawowa — upoważnienie ustawy do wydania rozporządzenia; musi wskazywać organ, zakres i wytyczne.
  • Gałąź prawa — wyodrębniony zbiór norm regulujących jednorodne stosunki.
  • Zdolność prawna — zdolność bycia podmiotem praw i obowiązków; każdy człowiek od urodzenia.
  • Zdolność do czynności prawnych — zdolność samodzielnego dokonywania czynności prawnych; pełna od 18 lat.
  • Klauzule abuzywne — niedozwolone postanowienia umów z konsumentami; bezskuteczne z mocy prawa.
  • Nullum crimen sine lege — nie ma przestępstwa bez ustawy; zakaz retroaktywności w prawie karnym.
  • Domniemanie niewinności — każdy niewinny do prawomocnego wyroku; ciężar dowodu na oskarżycielu.
  • Podejrzany — osoba z zarzutami w postępowaniu przygotowawczym.
  • Oskarżony — osoba po skierowaniu aktu oskarżenia do sądu.
  • Recydywa — ponowne przestępstwo umyślne przez osobę już karaną; zaostrzenie kary.
  • KPA — Kodeks Postępowania Administracyjnego; tryb postępowania organów administracji w sprawach indywidualnych.
  • Decyzja administracyjna — jednostronny akt organu rozstrzygający indywidualną sprawę; musi zawierać uzasadnienie i pouczenie o odwołaniu.
  • SKO — Samorządowe Kolegium Odwoławcze; organ II instancji dla decyzji organów samorządowych.
  • WSA — Wojewódzki Sąd Administracyjny; I instancja sądownictwa administracyjnego.
  • NSA — Naczelny Sąd Administracyjny; II instancja sądownictwa administracyjnego.
  • [R] Rękojmia — ustawowa odpowiedzialność sprzedawcy za wady towaru (2 lata); nie może być wyłączona wobec konsumenta.
  • [R] Gwarancja — dobrowolne zobowiązanie gwaranta; zakres określa gwarant.
  • [R] UOKiK — Urząd Ochrony Konkurencji i Konsumentów; organ ochrony praw konsumentów.
  • [R] Alimenty — świadczenia na utrzymanie osoby uprawnionej; obowiązek wynikający z pokrewieństwa lub małżeństwa.
  • [R] Apelacja — środek odwoławczy do sądu II instancji; ponowne merytoryczne rozpatrzenie sprawy.
  • [R] Kasacja — nadzwyczajny środek do Sądu Najwyższego; kontrola co do prawa, wymaga szczególnych przesłanek.
  • [R] Komornik sądowy — organ egzekucyjny wykonujący wyroki sądów.

W pigułce

Dział 12 w siedmiu zdaniach:

  1. Prawo to system norm zorganizowany hierarchicznie — Konstytucja stoi na szczycie, a rozporządzenie może działać tylko na podstawie wyraźnego upoważnienia ustawowego.
  2. Prawo cywilne chroni Twoje prawa prywatne — umowy, własność, odszkodowania — a klauzule abuzywne nie wiążą Cię, nawet jeśli je podpisałeś.
  3. Prawo karne gwarantuje Ci domniemanie niewinności, prawo do obrony i zakaz retroaktywności — to tarcza obywatela przed arbitralną władzą.
  4. KPA daje Ci czynny udział, dwuinstancyjność, pisemność i terminowość w kontaktach z urzędem; ePUAP pozwala działać bez wychodzenia z domu.
  5. Każda decyzja administracyjna może być zaskarżona: organ II instancji → WSA → NSA.
  6. [R] Rękojmia (ustawowa, od sprzedawcy, 2 lata) to silniejsza broń niż gwarancja producenta; przy zakupach online masz 14 dni na odstąpienie bez podawania powodów.
  7. [R] Postępowanie cywilne i karne to dwa odrębne tory — ten sam czyn może uruchamiać oba; apelacja to normalna droga, kasacja do SN to środek nadzwyczajny tylko co do prawa.

Sprawdzian działowy

Pytanie 1. Wyjaśnij, dlaczego rozporządzenie ministra nie może samodzielnie ograniczać wolności konstytucyjnej obywatela.

Pytanie 2. Ktoś twierdzi: „Osoba niepełnoletnia nie może mieć własności." Czy ma rację? Uzasadnij, odwołując się do pojęć zdolności prawnej i zdolności do czynności prawnych.

Pytanie 3. Wymień cztery zasady ogólne prawa karnego i podaj dla każdej przykład sytuacji, w której chroni ona obywatela.

Pytanie 4. Jakie środki masz, jeśli urząd milczy przez trzy miesiące w sprawie Twojego wniosku? Opisz procedurę krok po kroku.

Pytanie 5. [R] Zidentyfikuj co najmniej dwie różnice między rękojmią a gwarancją i wyjaśnij, dlaczego konsument powinien zacząć od rękojmi.

Pytanie 6. [R] Porównaj postępowanie cywilne i karne: kto wszczyna, jakie strony, co jest celem, jak wygląda odwołanie.