Zamknięcie działu 6

Słowniczek działu

Absurd (Camus) — przepaść między ludzką potrzebą sensu a milczeniem świata; właściwa odpowiedź: bunt — świadome życie bez iluzji.
Agape — bezwarunkowa miłość niepożądająca, niezależna od cech odbiorcy i wzajemności.
Altruizm — działanie na rzecz dobra innych bez oczekiwania korzyści dla siebie.
Autonomia osobista — zdolność i prawo racjonalnej osoby do podejmowania decyzji dotyczących własnego życia bez przymusu i manipulacji.
Care ethics (etyka troski) — nurt etyczny (Gilligan, Noddings) kładący nacisk na troskę o konkretną osobę i wartość relacji jako podstawy moralności.
Egzystencjalizm (w kwestii sensu) — stanowisko, że brak obiektywnego sensu jest wyzwaniem do jego samodzielnego tworzenia przez własne wybory.
Eudajmonizm — koncepcja (Arystoteles), że szczęście (eudaimonia) to aktywne życie zgodne z cnotą i pełnym rozwojem własnych możliwości.
Eros — miłość romantyczna, namiętna, zawierająca element pożądania.
Filia — miłość-przyjaźń oparta na wzajemności i lojalności.
Hedonizm — koncepcja, że szczęście polega na maksymalizacji przyjemności i minimalizacji bólu.
Kłamstwo — celowe przekazanie fałszywego przekonania bez zgody rozmówcy.
Manipulacja — zniekształcenie obrazu rzeczywistości w celu skłonienia kogoś do decyzji, której by nie podjął przy pełnej informacji.
Nihilizm — stanowisko, że życie nie ma żadnego obiektywnego sensu ani wartości.
Obietnica — dobrowolna deklaracja podjęcia działania, tworząca moralne zobowiązanie.
Paternalizm — ograniczanie wolności kogoś w imię jego własnego dobra, bez jego zgody.
Prawdomówność — dyspozycja do mówienia prawdy; cnota polegająca na zgodności słów z tym, co się wie i w co się wierzy.
Przyjaźń doskonała — relacja (Arystoteles) oparta na wzajemnym podziwiu dla charakteru i pragnieniu dobra drugiej osoby dla niej samej.
Przemilczenie — zatajenie informacji, do której rozmówca ma uzasadnione prawo.
Storge — naturalna miłość rodzinna, oparta na więzi krwi i wspólnym życiu.
Szacunek dla osoby — traktowanie kogoś jako podmiotu z własną godnością, celami i prawem do samostanowienia.
Zasada szkody (harm principle) — zasada Milla: wolność można ograniczyć tylko wtedy, gdy działania wyrządzają realną krzywdę innym.
Zobowiązanie moralne — powinność działania wynikająca z relacji, umowy lub deklaracji.
Zaufanie — gotowość polegania na rzetelności innych; kapitał społeczny budowany przez prawdomówność i dotrzymywanie słowa.
Wzajemność — zasada proporcjonalnego zaangażowania obu stron w relację.

W pigułce

Jednostka	Kluczowe pojęcia	Główny spór
6.1 Kłamstwo i obietnice	kłamstwo, manipulacja, obietnica, zaufanie	Kant vs utylitaryści: czy kłamstwo kiedykolwiek dopuszczalne?
6.2 Przyjaźń i miłość	przyjaźń doskonała, agape/eros/filia/storge, care ethics, wzajemność	Arystoteles vs etyka troski: skąd wynika powinność w relacjach?
6.3 Autonomia i szacunek	autonomia, harm principle, paternalizm, szacunek	Mill: gdzie kończy się moja wolność?
6.4 Sens i szczęście	hedonizm, eudajmonizm, nihilizm, egzystencjalizm, absurd	Czy życie ma sens — i czy go tworzymy sami?

Sprawdzian działowy

Pytanie 1. Zrekonstruuj argument Kanta przeciwko kłamstwu. Następnie podaj jeden kontrprzykład i oceń, czy go obala.

Pytanie 2. Na czym polega różnica między przyjaźnią z przyjemności a przyjaźnią doskonałą (wg Arystotelesa)? Dlaczego ta ostatnia jest rzadka?

Pytanie 3. Opisz dwie sytuacje: (a) uzasadnionego ograniczenia wolności zgodnego z zasadą szkody Milla; (b) nieuzasadnionego paternalizmu. Uzasadnij każdy wybór.

Pytanie 4. Jak egzystencjalizm odpowiada na nihilizm? Na czym polega różnica między tymi stanowiskami w kwestii sensu życia?

Pytanie 5. Który z czterech rodzajów miłości (agape, eros, filia, storge) jest — Twoim zdaniem — najbardziej wymagający etycznie? Uzasadnij, odwołując się do wybranej teorii etycznej.