XX wiek — ekspresjonizm, dodekafonia i awangarda

Wstęp do działu

Wiek XX był dla muzyki czymś, czym rewolucja kopernikańska była dla astronomii — wywrócił do góry nogami to, co przez stulecia uchodziło za naturalne i konieczne. Tonalność, harmonia funkcyjna, regularny metrum, logika melodyczna — wszystko to stało się nagle materiałem do zakwestionowania, a nie fundamentem do budowania.

Ten dział opowiada o kompozytorach, którzy postawili sobie jedno fundamentalne pytanie: co po romantyzmie? Odpowiedzi były radykalnie różne — i wzajemnie się wykluczały. Arnold Schönberg uwolnił muzykę od tonalności i wyprowadził ją w przestrzeń atonalną, a potem ujął chaos w rygor dodekafonii. Igor Strawiński sięgnął wstecz do tradycji i stworzył neoklasycyzm. Pierre Schaeffer wyciął dźwięki z rzeczywistości i zmontował je na taśmie. John Cage zadał pytanie: czy cisza też jest muzyką?

Polscy kompozytorzy — Krzysztof Penderecki i Witold Lutosławski — znaleźli własną drogę: sonoryzm, gdzie tworzywo nie jest melodią ani harmonią, lecz samą barwą i fakturą brzmienia.

Narzędzia, które zdobędziesz w tym dziale, pozwolą Ci opisać i zrozumieć muzykę współczesną — nie jako chaos bez reguł, lecz jako konsekwentne poszukiwanie nowego języka dźwięków.

Mapa pojęć działu

                    XX WIEK — AWANGARDA I NOWE DROGI
                                  |
        ┌──────────────┬──────────┴────────┬──────────────┐
   EKSPRESJONIZM   DODEKAFONIA        NEOKLASYCYZM    MUZYKA
   (Schönberg,     (II szkoła         (Strawiński,    ELEKTRONICZNA
    Berg, Webern)  wiedeńska)          Hindemith,      (Schaeffer,
        |               |              Prokofiew)      Stockhausen)
   atonalność      seria 12           politonalność       |
   swobodna        dźwięków           polirytm        taśma, synteza
   Sprechgesang    + 4 postaci             |           elektroniczna
   Pierrot lunaire   |              Święto Wiosny          |
   Wozzeck         serializm        Pulcinella        ALEATORYZM
                   totalny |              (Cage, 4'33'')
                   Darmstadt SONORYZM               |
                                    (Lutosławski,    aleatoryzm
                                     Penderecki)     kontrolowany
                                        |            (Lutosławski)
                                    klaster, glissando
                                    Tren ofiarom Hiroszimy

Jednostki w tym dziale

• 10.1 Ekspresjonizm muzyczny — wczesny Schönberg i Berg
• 10.2 Dodekafonia — technika dwunastodźwiękowa
• 10.3 Neoklasycyzm — Strawiński i inni
• 10.4 Muzyka elektroniczna i konkretna
• 10.5 Aleatoryzm i sonoryzm — Cage i polska szkoła
• 10.6 Serializm totalny i Darmstadt — Boulez, Nono, Stockhausen
• 10.7 Spektralizm i muzyka spektralna — Grisey, Murail

---