Zamknięcie działu 11

Słowniczek działu

Termin Definicja
Bogurodzica Najstarsza polska pieśń religijna o potwierdzonej notacji (zapis ok. 1407 r.); tryb dorycki, melodyka neumatyczna; hymn religijny i bojowy.
Kapela wawelska Nadworny zespół muzyczny Jagiellonów; centrum muzyki artystycznej w Polsce renesansowej.
Mikołaj z Radomia Pierwszy znany z imienia polski kompozytor polifoniczny (ok. 1370–1445); styl ars nova.
Wacław z Szamotuł Kompozytor renesansowy (ok. 1524–ok. 1560); motety łączące polifonię z polskim melizmem.
Tabulatura Jana z Lublina Rękopis organowy z lat 1537–1548; notacja instrumentalna; dokumentacja repertuaru XVI-wiecznej Polski.
Mazurek (Chopin) Gatunek fortepianowy wywodzący się z polskiego tańca ludowego; trójdzielny, akcentacja na 2./3. ćwierćnucie.
Polonez (Chopin) Gatunek instrumentalny wywodzący się ze szlacheckiego tańca procesjonalnego; symbol polskości w szacie romantycznej.
Ballada fortepianowa Gatunek narracyjno-dramatyczny stworzony przez Chopina dla fortepianu solo (cztery ballady).
Stylizacja folkloru Technika przetworzenia elementów muzyki ludowej w dzieło artystyczne — bez dosłownych cytatów.
Aleatoryzm kontrolowany Technika Lutosławskiego: swoboda rytmiczna wykonawców w ramach określonych przez kompozytora.
Forma łańcuchowa Technika Lutosławskiego: sekcje nachodzą na siebie jak ogniwa łańcucha.
Sonoryzm Styl muzyczny eksponujący brzmienie jako takie (barwa, szum, klastery) ponad melodią i harmonią.
Tren ofiarom Hiroszimy Utwór Pendereckiego (1960) na 52 smyczki; symbol awangardy lat 60.
III Symfonia Góreckiego Symfonia op. 36 (1976) na sopran i smyczki; prostota, ostinato, largo, cisza; bestseller 1992 r.
Krzesany Utwór orkiestrowy Kilara (1974) inspirowany folklorem podhalańskim; ostinato + narastanie.
Exodus Utwór chóralno-orkiestrowy Kilara (1981) na teksty biblijne; skomponowany po stanie wojennym.
Sacrum (muzyka polska) Nurt łączący tematykę religijną z modernistycznym językiem; odpowiedź na doświadczenie historyczne.
Pluralizm stylistyczny Brak dominującego stylu w danym środowisku muzycznym po 1989 r.; różnorodność estetyk jako norma.
Warszawska Jesień Międzynarodowy Festiwal Muzyki Współczesnej w Warszawie (od 1956); jedno z ważniejszych europejskich forum muzyki nowej.
Paweł Szymański Kompozytor postmodernistyczny (ur. 1954); ironia wobec tradycji, cytaty historyczne.
Agata Zubel Kompozytorka i śpiewaczka (ur. 1978); muzyka elektroakustyczna, techniki wokalne rozszerzone.
Hanna Kulenty Kompozytorka (ur. 1961); spektralizm, energia rytmiczna, silna dramaturgia.

W pigułce

Muzyka polska to pięciowiekowy dialog z Europą — i własna historia, która tę rozmowę wzbogaca:

  1. Średniowiecze i renesans: Bogurodzica jako zabytek i żywy utwór muzyczny; kapela wawelska jako centrum artystyczne; Mikołaj z Radomia i Wacław z Szamotuł jako twórcy polifonii polskiej.

  2. Romantyzm — Chopin: nie kompozytor salonowy, lecz dramaturg muzyczny; mazurek i polonez jako sublimacja polskości; ballada fortepianowa jako nowy gatunek; wpływ na całą muzykę europejską.

  3. XX wiek cz. 1 — Szymanowski: trzy okresy (postromantyzm → impresjonistyczny ekspresjonizm → tatrzański); Harnasie i Stabat Mater jako kulminacja.

  4. XX wiek cz. 2 — Lutosławski i Penderecki: aleatoryzm kontrolowany i forma łańcuchowa; sonoryzm i ewolucja do neoromantyzmu; polska szkoła kompozytorska o globalnym znaczeniu.

  5. Górecki i Kilar: prostota jako intensywność; sacrum jako odpowiedź na historię; III Symfonia jako bestseller.

  6. Po 1989 — pluralizm: Szymański, Kulenty, Zubel; Warszawska Jesień i PWM jako instytucjonalne fundamenty obecności na świecie.

Sprawdzian działowy

1. Wymień trzy cechy muzyczne Bogurodzicy i wyjaśnij jej historyczne znaczenie.

2. Kim był Wacław z Szamotuł i czym różnił się jego styl od Mikołaja z Radomia?

3. Wyjaśnij pojęcie stylizacji folkloru na przykładzie mazurków Chopina.

4. Scharakteryzuj trzy okresy twórczości Szymanowskiego. Podaj przykładowe dzieło dla każdego.

5. Czym jest aleatoryzm kontrolowany Lutosławskiego? Czym różni się od przypadkowości Cage'a?

6. Opisz ewolucję stylistyczną Pendereckiego od Trenu ofiarom Hiroszimy do Polskiego Requiem.

7. Dlaczego III Symfonia Góreckiego stała się tak szeroko słuchanym dziełem? Odnieś się do cech muzycznych i kontekstu historycznego.

8. Co łączy Chopina, Szymanowskiego i Kilara w podejściu do polskiego folkloru? Co ich różni?

9. Scharakteryzuj pluralizm stylistyczny polskiej muzyki po 1989 r. Porównaj trzech kompozytorów: Szymańskiego, Kulenty i Zubel.

10. Jaka jest rola Warszawskiej Jesieni w historii polskiej muzyki XX i XXI wieku?