Zamknięcie działu 3

Słowniczek działu

Al fresco — malowanie pigmentem na świeżym wilgotnym tynku wapiennym. Al secco — malowanie na suchym tynku; mniej trwałe niż al fresco. Abstrakcja geometryczna — abstrakcja oparta na kształtach geometrycznych, dążąca do ładu. Abstrakcja liryczna — abstrakcja wyrażająca emocje przez swobodne linie i barwy. Asamblaż — trójwymiarowa kompozycja z połączonych gotowych przedmiotów. Art déco — styl dekoracyjny lat 20.–30. XX w.: geometria, ornament, luksus. Bauhaus — szkoła projektowania (Niemcy, 1919–1933): jedność sztuki i rzemiosła. Design — projektowanie wyrobów masowych łączące funkcję, technologię i estetykę. Drzeworyt — druk wypukły; wycina się to, co ma być białe. Ergonomia — dostosowanie przedmiotów do cech anatomicznych człowieka. Ekspresjonizm abstrakcyjny — ruch lat 40.–50. USA: gest, spontaniczność, emocja. Figuratywność — rozpoznawalne odniesienie do obiektów realnych w dziele. Found objects — gotowe przedmioty codziennego użytku użyte jako materiał artystyczny. Fotografia inscenizowana — fotografia z konstruowaną i aranżowaną sceną. Fotomontaż — łączenie elementów z różnych fotografii w jednym obrazie. Gatunek malarski — kategoria tematu: portret, pejzaż, martwa natura, scena rodzajowa, itd. Glazura — przezroczysta warstwa olejnej farby nadająca głębię i bogactwo koloru. Głębia ostrości — zakres odległości, w którym obiekty są ostro odwzorowane. Identyfikacja wizualna — spójny system znaków graficznych marki. Impast — grubo nałożona farba z wyraźną fakturą pociągnięcia pędzla lub szpachli. Imprimatura — tonalna warstwa farby przed właściwym malowaniem. Kadrowanie — wybór fragmentu rzeczywistości widocznego w zdjęciu. Litografia — druk płaski: tłuszcz na kamieniu wapiennym przyjmuje farbę. Matryca — obiekt artystycznie przetworzony do przenoszenia wzoru na papier. Mise-en-scène — wszystkie elementy widoczne w kadrze filmowym i sposób ich aranżacji. Miedzioryt — druk wklęsły; rowki ryte w metalu narzędziem tnącym. Akwaforta — druk wklęsły; rowki wyżerane kwasem przez woskowy szablon. Monotypia — jednorazowa odbitka; łączy cechy grafiki i malarstwa. Nakład — łączna liczba odbitek z autorskiego nakładu, numerowana ułamkowo. Nonfiguratywność — brak rozpoznawalnego odniesienia do obiektów w dziele. Odlew — wylanie stopionego materiału do formy negatywowej. Odbitka — wydruk z matrycy; oryginał w grafice artystycznej. Plakat artystyczny — projekt graficzny traktujący plakat jako autonomiczne dzieło. Podkład (grunto) — warstwa izolująca podobrazie przed malowaniem. Rzemiosło artystyczne — wytwarzanie użytkowych przedmiotów metodami ręcznymi. Rzeźba kameralna — mała skala, bliski kontakt z odbiorcą. Rzeźba monumentalna — duża skala, przeznaczona do przestrzeni publicznej. Sitodruk (serigrafia) — druk płaski; farba przeciskana przez sito z szablonem. Spoiwo — substancja wiążąca pigment z podłożem w technice malarskiej. Tempera — spoiwo emulsyjne (np. żółtko jajka); barwy matowe, szybkoschnące. Typografia — sztuka projektowania i składu tekstu z użyciem czcionek. Laserunek akwarelowy (lawowanie) — cienkie, rozmyte warstwy akwareli jako podkład lub tło.

W pigułce — cały dział

Malarstwo = pigment + spoiwo; fresk, tempera, olej, akwarela, gwasz, akryl — każde z inną estetyką. Technika (jak) ≠ gatunek (co).
Grafika = matryca → odbitka; każda odbitka z autorskiego nakładu jest oryginałem. Trzy rodziny: wypukła, wklęsła, płaska.
Rzeźba = bryła w przestrzeni; odjęcie (kamień) lub dodawanie (glina, asamblaż). Monumentalna vs kameralna. Materiał niesie przesłanie.
Architektura = sztuka zamieszkałej przestrzeni; balans między funkcją a gestem artystycznym.
Fotografia i film — nie są obiektywne; kadr, światło i mise-en-scène to wybory artystyczne. Reportaż vs inscenizacja.
Design = forma + funkcja; Bauhaus (prostota) vs art déco (elegancja). Polska szkoła plakatu: plakat jako dzieło, nie reklama.
Figuratywność ↔ abstrakcja — nie wartościowanie, lecz dwa języki wizualne. Abstrakcja geometryczna: porządek (Mondrian). Abstrakcja liryczna: emocja (Kandinsky). Obie mają treść.

Sprawdzian działowy

1. Wyjaśnij różnicę między spoiwem a pigmentem. Podaj przykłady trzech technik malarskich i ich spoiw.

2. Co to jest matryca w grafice artystycznej i dlaczego każda odbitka z autorskiego nakładu jest oryginałem?

3. Opisz „Ptaka w przestrzeni" Brancusiego, używając kategorii: bryła, faktura, relacja z przestrzenią. Wyjaśnij, dlaczego artysta wybrał brąz polerowany, a nie marmur.

4. Wyjaśnij na przykładzie zdjęcia „Migrant Mother" Lange, dlaczego fotografia reportażowa nie jest obiektywna.

5. Czym różnią się Bauhaus i art déco w stosunku do ornamentu i funkcji? Podaj po jednym przykładzie dzieła.

6. Przypisz Kandinsky'ego i Mondriana do odpowiednich nurtów abstrakcji. Opisz różnicę w sposobie użycia linii i barwy.

7. (Zadanie otwarte) Wybierz jedno dzieło z tego działu, które najbardziej cię zainteresowało. Opisz je, używając co najmniej trzech pojęć z działu, i wyjaśnij, dlaczego wybrałeś właśnie to dzieło.