Zamknięcie działu 4
Słowniczek działu
action painting — malarstwo jako fizyczne działanie; ślad gestu ciała jest dziełem.
awangarda — zbiorowa nazwa ruchów artystycznych (ok. 1880–1945) programowo zrywających z tradycją akademicką.
body art — nurt performance skupiony na ciele artysty jako miejscu ekspresji i eksperymentu.
dadaizm — ruch (1916–1923) odrzucający logikę i tradycję jako protest wobec wojennej masakry; posługuje się absurdem i ready-made.
dokumentacja dzieła — fotografie, filmy, opisy utrwalające dzieło nietrwałe; nie jest dziełem, lecz jego śladem.
drip painting — technika Pollocka: kapanie i rozlewanie farby na płótno leżące poziomo.
efemeryczność — właściwość dzieła istniejącego tylko w czasie trwania; happening, performance, instalacja tymczasowa.
ekspresjonizm — kierunek artystyczny (Niemcy, ok. 1905–1920s) stawiający wyraz stanu wewnętrznego ponad odwzorowanie rzeczywistości.
ekspresjonizm abstrakcyjny — ruch (Nowy Jork, ok. 1943–1960) łączący abstrakcję z intensywną ekspresją emocjonalną.
fowizm — krótki kierunek malarski (Paryż, ok. 1905–1908) stosujący czyste barwy autonomicznie.
happening — zaplanowane, częściowo przypadkowe zdarzenie artystyczne angażujące uczestników; niepowtarzalne i nietrwałe.
idea jako dzieło — zasada sztuki konceptualnej: koncepcja, plan lub instrukcja mają status dzieła.
impresjonizm — kierunek malarski (Francja, ok. 1867–1886) skupiony na chwilowym wrażeniu wizualnym, widocznych pociągnięciach pędzla i zmianach światła.
instalacja — zaprojektowana trójwymiarowa przestrzeń doświadczenia, w której widz jest otoczony dziełem.
instytucja sztuki — muzeum, galeria i inne podmioty definiujące i legitymizujące „sztukę" w danym czasie.
intencja autora — zamysł artysty przy tworzeniu dzieła; ważny kontekst interpretacji, ale nie jedyny.
intermedialność — cecha dzieła przekraczającego granice jednego medium lub dyscypliny.
konstruktywizm — ruch awangardowy (Rosja, ok. 1913–1920s) głoszący, że sztuka ma służyć społeczeństwu przez funkcjonalne, geometryczne formy.
kontekst dzieła — historyczne, społeczne, polityczne i biograficzne okoliczności powstania i prezentacji dzieła.
kubizm — kierunek awangardowy (Paryż, ok. 1907–1920s) zakładający rozbicie formy na geometryczne płaszczyzny i wielość punktów widzenia.
land art (sztuka ziemi) — kierunek (od końca lat 60.) tworzący dzieła w krajobrazie naturalnym, często tymczasowe, poza galerią.
manifest artystyczny — pisemna deklaracja grupy artystów ogłaszająca program estetyczny i ideowy.
minimalizm — kierunek (USA, lata 60.) ograniczający środki do prostych form geometrycznych; skupiony na relacji z przestrzenią.
net art — sztuka tworzona dla internetu i istniejąca tylko w sieci; korzysta z hipertekstualności i interaktywności.
performance art — forma, w której artysta jest własnym medium; dzieło istnieje w czasie trwania akcji.
pop-art — ruch (USA/UK, ok. 1955–1970) czerpiący z kultury masowej; ambiwalentny komentarz do konsumpcjonizmu.
prowokacja artystyczna — celowe użycie transgresji jako środka artystycznego.
ready-made — gotowy przedmiot wybrany przez artystę i podniesiony do rangi dzieła przez intencję i kontekst (Duchamp).
recepcja dzieła — sposób odbioru dzieła przez widza; może różnić się od intencji artysty.
sztuka generatywna — dzieła tworzone przez algorytmy zaprojektowane przez artystę.
sztuka konceptualna — kierunek (od lat 60.) stawiający ideę ponad wykonanie i formę materialną.
sztuka krytyczna — praktyka artystyczna kwestionująca normy społeczne, polityczne lub kulturowe.
surrealizm — ruch (Paryż, od 1924) czerpiący z nieświadomości i snów; precyzyjny realizm absurdalnych zestawień.
tekst kuratorski — tekst towarzyszący wystawie, pisany przez kuratora; wyjaśnia kontekst i intencję.
wideo-art — ruchomy obraz (wideo) jako medium artystyczne; bada czas, percepcję, powtórzenie.
W pigułce
Dział 4 prowadził przez sto kilkadziesiąt lat historii sztuki, w której każde pokolenie pytało na nowo, czym sztuka jest i co może. Trzy linie przewodnie:
- Zerwanie z tradycją — impresjonizm skruszył akademizm; awangardy zburzyły to, co pozostało; każdy kolejny ruch podważał poprzedni.
- Rozszerzanie pojęcia dzieła — od obrazu i rzeźby przez akcję, ciało, przestrzeń i czas, po ideę, algorytm i sieć.
- Pytanie o odbiorcę — sztuka coraz częściej nie istnieje bez ciebie: happening angażuje cię jako uczestnika, performance stawia cię naprzeciwko, instalacja ogarnia, net art jest interaktywny.
Narzędzia, z którymi wychodzisz: patrzenie uważne, trzy pytania (intencja / kontekst / medium), praca z tekstem kuratorskim, odróżnianie reakcji od uzasadnionej interpretacji.
Sprawdzian działowy
Pytanie 1. Wyjaśnij, dlaczego „Panny z Awinionu" Picassa są uznawane za punkt zwrotny w historii sztuki. Odwołaj się do konkretnych rozwiązań plastycznych.
Pytanie 2. Porównaj ekspresjonizm abstrakcyjny z pop-artem pod względem: (a) stosunku do kultury masowej; (b) roli gestu i ciała artysty.
Pytanie 3. Wyjaśnij pojęcie „efemeryczności" dzieła. Podaj dwa przykłady form artystycznych, w których jest ona strukturalną cechą, a nie przypadkiem.
Pytanie 4. Na czym polega teza Kosutha w „One and Three Chairs"? Jak ta praca pyta o relację między obiektem, obrazem i językiem?
Pytanie 5. Wybierz jedno dzieło z tego działu (nie z pytań powyżej). Przeprowadź jego interpretację z użyciem trzech narzędzi: intencja, kontekst, medium.
Zadanie twórcze. Zaprojektuj krótki happening (opis, nie realizacja): określ miejsce, czas trwania, rolę uczestników i to, co chcesz zbadać lub wywołać. Uzasadnij wybór formy.