Oświecenie
Wstęp do działu
Osiemnasty wiek miał odwagę postawić pytanie, które poprzednie epoki uznałyby za niebezpieczne: co możemy wiedzieć — i dlaczego? Oświecenie to epoka, która zaufała rozumowi bardziej niż tradycji, empirii bardziej niż objawieniu, krytyce bardziej niż posłuszeństwu. Efekt? Encyklopedia próbująca zgromadzić całą wiedzę ludzkości, konstytucje ograniczające władzę królów, bajki i satyry smagające arystokratów bez pardonu — i nowy gatunek literacki: powieść, która sprawdza, jak człowiek radzi sobie z rzeczywistością.
W Polsce oświecenie dojrzewa w cieniu rozbiorów, ale też w blasku Sejmu Czteroletniego i Konstytucji 3 maja. Ignacy Krasicki pisze bajki, które śmieją się z szlachty, i powieść, która uczy przez przykład błędów bohatera. Ta epoka jest Ci bliższa, niż myślisz — jej główne pytania: Czy warto posłuchać rozumu zamiast autorytetu? Jak zbudować dobre prawo? Jak wychować dobrego obywatela? — wracają w każdej debacie publicznej.
Ten dział czyta się razem z tekstami. Miej pod ręką wybrane bajki i satyry Krasickiego, „Hymn do miłości ojczyzny" oraz — jeśli możesz — fragment „Mikołaja Doświadczyńskiego przypadków". Gdy dojdziemy do Konstytucji 3 maja, zajrzymy do jej oryginalnego tekstu.
Mapa pojęć działu
OŚWIECENIE
|
┌─────────────┬──────────────────┬──────────────┐
ROZUM prądy gatunki kontekst
i KRYTYKA literackie epoki historyczny
| | | |
encyklopedyści klasycyzm satyra rozbiory
publicystyka sentymentalizm bajka Sejm Czteroletni
filozofia rokoko powieść Konstytucja 3 maja
deizm liryka patriotyczna
| |
ironia i alegoria Krasicki
perswazja Doświadczyński
retoryka Hymn
Jednostki w tym dziale
- 5.1 Epoka: oświecenie — racje rozumu, encyklopedyści, klasycyzm, sentymentalizm
- 5.2 Ignacy Krasicki — satyry i bajki
- 5.3 Ignacy Krasicki: „Mikołaja Doświadczyńskiego przypadki" i „Hymn do miłości ojczyzny"
- 5.4 Konstytucja 3 maja i publicystyka oświeceniowa — teksty użytkowe i perswazja
- 5.6 Sentymentalizm i rokoko — poezja serca (Karpiński, Kniaźnin, Trembecki)