Zróżnicowanie i stylistyka języka

Wstęp do działu

Wyobraź sobie, że masz powiedzieć to samo trzem różnym osobom: do sędziego w sądzie, do przyjaciela na korytarzu i do czytelnika gazety. Użyjesz tego samego języka polskiego — a mimo to użyjesz go zupełnie inaczej. To nie przypadek ani grzeczność. To efekt czegoś, co można się nauczyć: świadomego posługiwania się zasobami języka.

Ten dział zajmuje się właśnie tym: skąd bierze się bogactwo słownictwa, jak działają synonimia, wieloznaczność i antonimia; czym są style i odmiany języka i dlaczego żaden z nich nie jest „gorszy"; oraz — dla tych, którzy chcą pójść głębiej —

Narzędzia z tego działu przydadzą się bezpośrednio na maturze — przy analizie tekstu, ocenie poprawności stylistycznej i w wypracowaniu. Ale przede wszystkim pomogą Ci mówić i pisać z pełną świadomością, że masz wybór.

Mapa pojęć działu

              ZRÓŻNICOWANIE I STYLISTYKA JĘZYKA
                            |
         ┌──────────────────┼─────────────────────┐
    słownictwa            języka             OBRAZ ŚWIATA
         |                  |                    |
  wieloznaczność    styl naukowy, urzędowy,   Humboldt,
  polisemia         publicystyczny,           Sapir-Whorf
  homonimia         artystyczny, potoczny        |
  synonimia                 |              frazeologizmy
  antonimia         stylizacja:              jako nośniki
  pole semantyczne  archaizacja,          wartości kulturowych
         |          dialektyzacja,               |
  znaczenie         kolokwializacja      kategoryzacja
  dosłowne                  |            (punkt widzenia)
  vs przenośne     dobór stylu
                   do sytuacji

Jednostki w tym dziale

• 19.1 Leksyka — wieloznaczność, synonimia, homonimia, antonimia
• 19.2 Style i odmiany polszczyzny — od potocznej do artystycznej
• 19.4 Historia polszczyzny — zabytki, zapożyczenia, zmiany w języku

---