Młoda Polska

Wstęp do działu

Pod koniec XIX wieku polska literatura poczuła, że ma dość. Dość statystyk, fabryk, użyteczności i „krzepienia serc". Dość bohaterów, którzy pracują organicznie i ratują naród przez higienę. Pozytywiści zrobili swoje — i nagle okazało się, że samo życie wciąż boli. Że sztuka nie może być tylko narzędziem. Że piękno ma własną godność.

Tak właśnie rodzi się Młoda Polska — epoka, którą rozumie każdy, kto choć raz poczuł, że rzeczywistość jest za ciasna na to, czego naprawdę pragnie. Dekadenci mówili: świat zmierza ku końcowi, a my nim. Symboliści mówili: prawda jest niewidzialna — ukryta w symbolu, w nastroju, w muzyce słów. Impresjoniści mówili: liczy się chwila, ulotne wrażenie, blask promienia na wodzie. Neoromantyki mówili: wracamy do Mickiewicza i Słowackiego — bo sprawa Polski nie jest skończona.

Wszystkie te głosy brzmią jednocześnie. I z tego chóru wyłaniają się największe dzieła: dramat Wyspiańskiego, który przyszedł na wesele i zobaczył sen narodu. Powieść Reymonta, w której rok chłopski jest wiecznością. Proza Żeromskiego, w której każdy bohater nosi w sobie ranę niemożliwą do zaleczenia.

Mapa pojęć działu

                        MŁODA POLSKA (ok. 1890–1918)
                                  |
       ┌──────────────┬───────────┴──────────┬─────────────────┐
    PRĄDY           FILOZOFIE            GATUNKI             HASŁA
    epoki               |                    |                 |
       |          Nietzsche:             dramat            „sztuka
  dekadentyzm     wola mocy,            symboliczny        dla sztuki"
       |          nadczłowiek               |                 |
  symbolizm       Bergson:             powieść             indywidualizm
       |          élan vital,          modernistyczna          |
  impresjonizm    intuicja                 |              sprzeciw wobec
       |          Schopenhauer:         liryk                 filisterstwa
  neoromantyzm    pesymizm,             impresjonistyczny      |
                  wola ślepa                                „życie dla życia"
                       |
        ┌──────────────┼──────────────┐
    Wyspiański       Reymont        Żeromski
     „Wesele"       „Chłopi"      „Ludzie bezdomni"
   dramat-symbol   epopeja          „rozdarta
   naród we śnie   chłopska           sosna"
                                  „Rozdziobią…"

Jednostki w tym dziale

• 8.1 Epoka: Młoda Polska — dekadentyzm, symbolizm, impresjonizm, neoromantyzm
• 8.2 Poezja Młodej Polski — Kasprowicz, Tetmajer, Staff
• 8.3 Stanisław Wyspiański „Wesele"
• 8.4 Władysław Reymont „Chłopi" (tom I — Jesień)
• 8.5 Stefan Żeromski „Ludzie bezdomni"
• 8.6 Stefan Żeromski „Rozdziobią nas kruki, wrony…"
• 8.7 Joseph Conrad „Jądro ciemności" / „Lord Jim" [rozszerzenie]
• 8.8 Nietzsche i Bergson — konteksty filozoficzne [rozszerzenie]
• 8.9 Gabriela Zapolska „Moralność pani Dulskiej" — dramat kołtuństwa
• 8.10 Poeci przeklęci — Baudelaire, Rimbaud, Verlaine [rozszerzenie]

---