Dwudziestolecie międzywojenne

Wstęp do działu

Między dwiema wojnami światowymi Polska odrodziła się po 123 latach rozbiorów — i zaraz musiała zmierzyć się z pytaniem: kim chcemy być? Co to znaczy nowoczesność? Czy można ją pogodzić z tradycją? Dwudziestolecie (1918–1939) to epoka gwałtownych eksperymentów: w polityce, w sztuce, w myśleniu o człowieku. Poeci pisali manifesty i kłócili się o wizję języka. Prozaicy sięgali po marzenie senne i groteskę. Dramaturdzy wieszczyli katastrofę.

A potem przyszedł wrzesień 1939.

Żeby zrozumieć tę epokę, musisz wiedzieć jedno: twórcy dwudziestolecia doskonale czuli, że żyją na wulkanie. Stąd dwa impulsy, które przeplatają się przez całą epokę — euforia nowej formy i lęk przed końcem. Skamandryci bawili się słowem i celebrowali codzienność; krakowianie konstruowali zdanie jak inżynierowie; katastrofiści patrzyli na chmury burzowe nad Europą i zapisywali to, co widzieli.

W tym dziale poznasz najważniejsze głosy tej epoki — od programów poetyckich po wielkie powieści, od Leśmiana po Gombrowicza, od witalizmu po apokalipsę.

Mapa pojęć działu

                   DWUDZIESTOLECIE MIĘDZYWOJENNE (1918–1939)
                                     |
          ┌──────────────────────────┼──────────────────────────┐
       POEZJA                      PROZA                      DRAMAT
          |                          |                          |
    ┌─────┴──────┐            ┌──────┴──────┐             Witkacy
 Skamander   Awangarda     mitologizacja  diagnoza        Czysta
 (Tuwim,     krakowska     (Schulz:       kultury         Forma +
 Lechoń,     (Przyboś:     oniryzm,       (Gombrowicz:    katastrofizm
 Pawlikowska) ekonomia     mit ojca)      Forma,
              słowa)                      gęba, pupa)
          |                          |
   Leśmian             powieść dyskusja (Żeromski)
   filozofia niebytu   ──────────────────────────
   neologizm           relatywizm (Nałkowska) [R]
                                     |
                              ┌──────┴──────┐
                         katastrofizm    realizm
                         (koniec lat 30) psychologiczny

Jednostki w tym dziale

  • 9.1 Epoka: dwudziestolecie — katastrofizm, awangarda, eksperymenty z formą

  • 9.2 Poezja dwudziestolecia — Tuwim, Leśmian, Pawlikowska-Jasnorzewska

  • 9.3 Poezja awangardowa — Przyboś, Lechoń [rozszerzenie]

  • 9.4 Bruno Schulz „Sklepy cynamonowe" [rozszerzenie]

  • 9.5 Witold Gombrowicz „Ferdydurke"

  • 9.6 Stefan Żeromski „Przedwiośnie"

  • 9.7 Zofia Nałkowska „Granica" [rozszerzenie]

  • 9.8 Stanisław Ignacy Witkacy „Szewcy" [rozszerzenie]

  • 9.9 Michaił Bułhakow „Mistrz i Małgorzata" [rozszerzenie]

  • 9.10 Franz Kafka „Proces" — parabola absurdu i winy [rozszerzenie]