Zamknięcie działu 22

Słowniczek działu

  • Teza — twierdzenie wyrażone zdaniem oznajmującym, które autor uznaje za prawdziwe i dowodzi argumentami; musi czemuś zaprzeczać, by nie być truizmem.
  • Hipoteza (w rozprawce) — sprawdzalne przypuszczenie, które w toku wywodu zostaje potwierdzone, zmodyfikowane lub rzadko obalone.
  • Argument — trójczłonowa jednostka: twierdzenie + egzemplifikacja + uzasadnienie.
  • Egzemplifikacja — konkretny przykład, scena lub cytat z lektury pełniący funkcję dowodu.
  • Odwołanie do lektury — egzemplifikacja z tekstu literackiego; musi dowodzić tezy, nie streszczać fabuły.
  • Kontrargument — twierdzenie lub przykład przeczący tezie, świadomie wprowadzany po to, by go odeprzeć lub by ograniczyć zasięg tezy.
  • Spójność wywodu — właściwość tekstu argumentacyjnego, w której każda jednostka logicznie wynika z poprzedniej i zmierza do udowodnienia tezy.
  • Kompozycja rozprawki — układ strukturalny: wstęp (teza/hipoteza) + rozwinięcie (argumenty) + zakończenie (potwierdzenie/wniosek).
  • Wstęp-teza — część otwierająca z deklaracją stanowiska autora.
  • Zakończenie-potwierdzenie (konkluzja) — część zamykająca; podsumowanie drogi argumentacyjnej i uogólnienie; nie kopia wstępu.
  • Spójność kompozycyjna — wynik logicznych połączeń między akapitami i ich nawiązania do tezy.
  • Akapit analityczny — twierdzenie + egzemplifikacja + uzasadnienie.
  • Akapit syntetyczny — zbiera wnioski z kilku akapitów; ogólniejsza myśl.
  • Akapit łącznikowy — sygnalizuje przejście między argumentami lub aspektami.

W pigułce

Rozprawka problemowa to argument — ciąg myśli od pytania do uzasadnionej odpowiedzi.

  • Dobra teza jest jednoznaczna, zaprzecza czemuś i nie jest truizmem.
  • Argument = twierdzenie + egzemplifikacja + uzasadnienie. Brak uzasadnienia = opis, nie dowód.
  • Trzy wzorce: (1) teza → argumenty → potwierdzenie; (2) zagadnienie → wyjaśnienie → teza; (3) hipoteza → za i przeciw → wniosek.
  • Zakończenie to konkluzja, nie podsumowanie — mówi do czego doszedłeś, nie o czym pisałeś.
  • Spójność to logiczne powiązania między akapitami, nie tylko ich wewnętrzna poprawność.

Sprawdzian działowy

Pytania sprawdzające:

  1. Wyjaśnij różnicę między tezą a hipotezą. Podaj przykład każdej do tematu „Czy samotność może być wyborem".
  2. Co to jest egzemplifikacja i dlaczego samo streszczenie fabuły nie jest argumentem?
  3. Opisz wzorzec kompozycyjny 3. Kiedy stosuje się go zamiast wzorca 1?
  4. Oceń zakończenie: „Podsumowując, w tej rozprawce omówiłem trzy lektury i wykazałem, że temat jest ważny". Co z nim nie gra?
  5. Sformułuj kontrargument do tezy: „Technologia niszczy więzi międzyludzkie". Jak go odeprzeć w jednym zdaniu?

Zadanie sprawdzające (pisemne):

Napisz rozprawkę (250–350 słów) na temat: „Czy człowiek jest w stanie uciec od własnej przeszłości?". Wybierz wzorzec kompozycyjny (zaznacz który). Odwołaj się do co najmniej jednej lektury obowiązkowej i jednej wybranej. Zadbaj o wyraźną tezę, trójczłonowy argument i zakończenie-konkluzję.

Wskazówki do oceny własnej pracy

Sprawdź po napisaniu:

  • Czy teza jest jednoznaczna i zaprzecza czemuś?
  • Czy każdy argument ma trzy elementy (twierdzenie + egzemplifikacja + uzasadnienie)?
  • Czy egzemplifikacja jest powiązana z tezą interpretacyjnie, czy tylko opisuje fabułę?
  • Czy zakończenie jest konkluzją (mówi, do czego doszedłeś), a nie podsumowaniem (o czym pisałeś)?
  • Czy akapity są logicznie powiązane (czy widać połączenia „ponadto", „jednak", „co więcej")?