Gramatyka i system języka
Wstęp do działu
Mówisz po polsku od urodzenia — i właśnie dlatego gramatyka bywa zaskoczeniem. Okazuje się, że robisz setki precyzyjnych operacji językowych, nie wiedząc o nich. Odmieniasz wyrazy przez przypadki, dobierasz aspekt czasownika, budujesz zdania złożone — automatycznie, bez instrukcji. Ten dział nie jest po to, żebyś uczył się mówić. Jest po to, żebyś zrozumiał, jak mówisz i dlaczego to działa.
Znajomość systemu językowego przydaje się wszędzie: przy poprawnym pisaniu, przy świadomym budowaniu zdań w wypracowaniu, przy rozumieniu, co analizuje lingwista, gdy czyta wiersz lub reklamę. A na maturze — gdy masz opisać budowę wyrazu albo rozpoznać typ zdania złożonego.
Zaczynamy od poziomu dźwięku i litery, idziemy przez budowę wyrazów, potem odmianę, składnię. Na koniec, w wersji rozszerzonej, schodzimy głębiej — do nauki o tym, co w ogóle robimy, kiedy mówimy.
Mapa pojęć działu
SYSTEM JĘZYKA POLSKIEGO
|
┌─────────────────────┼─────────────────────┐
FONETYKA FLEKSJA SKŁADNIA
i SŁOWOTWÓRSTWO (odmiana) (budowa zdania)
| | |
głoska/litera deklinacja podmiot/orzeczenie
sylaba/akcent koniugacja zdanie złożone:
alternacje przypadki podrzędne /
morfemy: rodzaj gram. współrzędne
rdzeń/afiksy aspekt czasownika typy zdań
derywacja |
kompozycja PRAGMATYKA [R]
zrost |
akt mowy
illokucja
semantyka
denotacja/konotacja
Jednostki w tym dziale
- 18.1 Fonetyka i słowotwórstwo — dźwięk i budowa słowa
- 18.2 Fleksja — odmiana przez przypadki, rodzaje i czasy
- 18.3 Składnia — budowa zdania, wypowiedzenie, zdanie złożone
- 18.4 Językoznawstwo — akty mowy, semantyka i pragmatyka [rozszerzenie]