Zróżnicowanie i stylistyka języka
Wstęp do działu
Wyobraź sobie, że masz powiedzieć to samo trzem różnym osobom: do sędziego w sądzie, do przyjaciela na korytarzu i do czytelnika gazety. Użyjesz tego samego języka polskiego — a mimo to użyjesz go zupełnie inaczej. To nie przypadek ani grzeczność. To efekt czegoś, co można się nauczyć: świadomego posługiwania się zasobami języka.
Ten dział zajmuje się właśnie tym: skąd bierze się bogactwo słownictwa, jak działają synonimia, wieloznaczność i antonimia; czym są style i odmiany języka i dlaczego żaden z nich nie jest „gorszy"; oraz — dla tych, którzy chcą pójść głębiej —
jak język, którym mówimy, kształtuje to, co w ogóle jesteśmy w stanie pomyśleć — co nazywamy językowym obrazem świata.
Narzędzia z tego działu przydadzą się bezpośrednio na maturze — przy analizie tekstu, ocenie poprawności stylistycznej i w wypracowaniu. Ale przede wszystkim pomogą Ci mówić i pisać z pełną świadomością, że masz wybór.
Mapa pojęć działu
ZRÓŻNICOWANIE I STYLISTYKA JĘZYKA
|
┌──────────────────┼─────────────────────┐
LEKSYKA STYLE I ODMIANY [R] JĘZYKOWY
słownictwa języka OBRAZ ŚWIATA
| | |
wieloznaczność styl naukowy, urzędowy, Humboldt,
polisemia publicystyczny, Sapir-Whorf
homonimia artystyczny, potoczny |
synonimia | frazeologizmy
antonimia stylizacja: jako nośniki
pole semantyczne archaizacja, wartości kulturowych
| dialektyzacja, |
znaczenie kolokwializacja kategoryzacja
dosłowne | (punkt widzenia)
vs przenośne dobór stylu
do sytuacji
Jednostki w tym dziale
- 19.1 Leksyka — wieloznaczność, synonimia, homonimia, antonimia
- 19.2 Style i odmiany polszczyzny — od potocznej do artystycznej
- 19.3 Językowy obraz świata — jak język kształtuje myślenie [rozszerzenie]
- 19.4 Historia polszczyzny — zabytki, zapożyczenia, zmiany w języku