Zamknięcie działu 14

Słowniczek działu

  • Struna grzbietowa — elastyczny pręt podporowy strunowców; u kręgowców zastąpiona kręgosłupem.
  • Linia boczna — zmysł ryb wykrywający drgania wody.
  • Pęcherz pławny — hydrostatyczny narząd ryb kostnoszkieletowych.
  • Skóra płazów — naga, wilgotna; dodatkowa powierzchnia wymiany gazowej i pięta achillesowa lądowości.
  • Błony płodowe (owodnia) — „prywatny staw" zarodka gadów, ptaków i ssaków; uniezależnienie rozrodu od wody.
  • Stałocieplność — utrzymywanie stałej temperatury ciała (ptaki, ssaki); droga energetycznie, bezcenna ekologicznie.
  • Serce 2-, 3-, 4-jamowe — kolejne stopnie rozdzielania krwi utlenowanej od odtlenowanej.

W pigułce

  • Oś działu: ryby → płazy (ląd połowicznie) → gady (owodnia = pełna emancypacja od wody) → ptaki i ssaki (stałocieplność).
  • Każda grupa to pakiet adaptacji: skrzela/płuca, serce, pokrycie ciała, rozród — zmieniają się RAZEM.
  • Płazy wracają do wody się rozmnażać; gady zabrały „staw" ze sobą w jaju owodniowym.
  • Stałocieplność ptaków i ssaków kosztuje ogromne ilości energii — stąd wydajne serca 4-jamowe i intensywny metabolizm.

Sprawdzian działowy

1. Płazy wyszły na ląd, ale nigdy nie podbiły go do końca. Wskaż dwa ograniczenia ich budowy i fizjologii, które trzymają je blisko wody.

Sprawdź odpowiedź

(1) Naga, przepuszczalna skóra — uczestniczy w wymianie gazowej, więc musi być wilgotna; na suchym lądzie płaz wysycha. (2) Rozród związany z wodą — jaja bez osłon i błon płodowych oraz larwy (kijanki) ze skrzelami wymagają zbiornika wodnego. Dopiero jajo owodniowe gadów — z własnym „stawem" w środku i skorupką ograniczającą parowanie — zerwało tę pępowinę.

2. Stałocieplność wymaga zjadania wielokrotnie większej ilości pokarmu niż zmiennocieplność. Wyjaśnij, co ptaki i ssaki dostają w zamian — podaj dwie korzyści ekologiczne.

Sprawdź odpowiedź

(1) Niezależność aktywności od pogody i pory: stała temperatura mięśni i mózgu pozwala polować nocą, zimą i w klimatach, gdzie gad zastyga — stąd ssaki i ptaki skolonizowały strefy polarne. (2) Stabilna, wysoka wydajność enzymów i długotrwały wysiłek: metabolizm pracuje zawsze w optimum, co umożliwia loty na tysiące kilometrów i wielogodzinne pościgi. Rachunek: energia za wszechstronność — dlatego stałocieplni muszą jeść często, a głód zabija ich szybciej.