Zamknięcie działu 27
Słowniczek działu
- Szkielet hydrauliczny / zewnętrzny / wewnętrzny — podpora płynem pod ciśnieniem / pancerz chitynowy / kości i chrząstki.
- Linienie — zrzucanie oszkieletu zewnętrznego; warunek wzrostu stawonogów.
- Cefalizacja — koncentracja układu nerwowego i zmysłów na przedzie ciała.
- Narządy zmysłów zwierząt — od plamek ocznych po oczy złożone i echolokację; czujniki dobrane do trybu życia.
- Feromony — chemiczne sygnały między osobnikami tego samego gatunku.
- Rozwój prosty / złożony — młode podobne do dorosłych / z przeobrażeniem (larwa ≠ imago).
- Jajorodność / żyworodność — zarodek rozwija się w jaju / w ciele matki.
W pigułce
- Ta sama funkcja, wiele rozwiązań: porównanie planów budowy pokazuje, jak środowisko i rozmiar dyktują konstrukcję.
- Szkielety: hydrauliczny działa w wodzie i glebie, zewnętrzny świetny dla małych (ale linienie!), wewnętrzny rośnie razem ze zwierzęciem — stąd wielkie kręgowce.
- Cefalizacja idzie w parze z aktywnym poruszaniem się przodem: kto goni, ten ma głowę.
- Przeobrażenie rozdziela nisze larwy i dorosłego — gąsienica nie konkuruje z motylem o pokarm.
Sprawdzian działowy
1. Owady odnoszą sukces od 400 mln lat, a mimo to żaden nie osiągnął rozmiarów psa. Wyjaśnij, jak szkielet zewnętrzny i sposób wzrostu ograniczają ich wielkość.
Sprawdź odpowiedź
Pancerz chitynowy dźwiga tym gorzej, im większe ciało: masa rośnie z sześcianem rozmiaru, a wytrzymałość pokrycia — wolniej; duży egzoszkielet musiałby być absurdalnie gruby i ciężki. Do tego linienie: świeżo wylenione, miękkie zwierzę jest chwilowo pozbawione podpory — duże ciało zapadłoby się pod własnym ciężarem (dlatego rekordowe stawonogi to morskie kraby, którym pomaga wypór wody). Kręgowce ominęły barierę szkieletem wewnętrznym, który rośnie razem z ciałem i nie wymaga „przeprowadzki".
2. Porównaj rozmieszczenie i wyostrzenie zmysłów u małża, ślimaka i ośmiornicy. Co ta seria mówi o związku cefalizacji z trybem życia?
Sprawdź odpowiedź
Małż — osiadły filtrator: brak głowy, zmysły rozproszone na brzegach płaszcza (proste oczka, czułki) — wystarczy wykryć cień drapieżnika. Ślimak — powolny wędrowiec: wyraźniejsza głowa z czułkami i prostymi oczami. Ośmiornica — aktywny łowca: silna cefalizacja, oczy komorowe o ostrości porównywalnej z kręgowcami i największy mózg wśród bezkręgowców. Wniosek: cefalizacja nie jest „postępem samym w sobie", lecz odpowiedzią na tryb życia — im aktywniejsze polowanie i nawigacja, tym bardziej opłaca się skupić zmysły i przetwarzanie na przedzie ciała.