„Dziady cz. III" — zadania jawne 21–29

🎯 Po co Ci to?

Z tej lektury pula jawna CKE ma 9 zadań (numery 21–29) — najwięcej ze wszystkich lektur. Każde z nich możesz wylosować jako zadanie 1 na ustnej w 2026, 2027 albo 2028 roku. Nie da się tego wykuć (komisja i tak dopyta poza szkielet), ale da się do każdego zadania przygotować konspekt: tezę, dwie sceny-dowody, kontekst i zakończenie. Ten rozdział daje Ci do każdego zadania kierunki — nie gotowce — a lekcja z asystentem przy każdym zadaniu odtwarza egzamin: samodzielne przygotowanie, praca nad wypowiedzią, wygłoszenie i rozmowa z komisją.

✅ Czego się nauczysz

Po tej jednostce potrafisz:

do każdego z zadań jawnych z tej lektury postawić sporną tezę i obronić ją dwiema scenami;
dobrać kontekst, który coś zmienia w odpowiedzi, a nie tylko ozdabia;
odpowiadać na dopytania komisji konkretem z tekstu, nie ogólnikiem;
rozpoznać błędy rzeczowe, które kosztują najwięcej punktów.

📘 Utwór w pigułce — sceny, do których będziesz sięgać

Komisja liczy konkret: scena, postać, sytuacja. Poniższa lista to kanon, z którego bierze się dowody do wszystkich zadań z tej lektury.

Prolog: cela w klasztorze bazylianów w Wilnie, Więzień śpi, o jego duszę spierają się duchy; na ścianie napis „Gustavus obiit… hic natus est Conradus" (1 listopada 1823) — Gustaw-kochanek staje się Konradem-patriotą.
Scena I (więzienna, Wigilia): filomaci i filareci — Tomasz Zan, Żegota, Frejend, Jan Sobolewski, Adolf, Suzin, ks. Lwowicz, Konrad. Sobolewski opowiada o kibitkach wywożących skazanych na Sybir (chłopiec dźwigający kajdany, Wasilewski wynoszony nieprzytomny). Żegota opowiada bajkę Goreckiego o ziarnie zakopanym przez diabła, które wzeszło. Konrad śpiewa pieśń zemsty („zemsta, zemsta na wroga, z Bogiem i choćby mimo Boga") i improwizuje o orle i kruku (Mała Improwizacja).
Scena II — Wielka Improwizacja: Konrad sam w celi. Zaczyna od słów „Samotność — cóż po ludziach, czym śpiewak dla ludzi?". Ogłasza „Ja i ojczyzna to jedno", „Nazywam się Milijon", żąda od Boga „rządu dusz", oskarża Go, że jest tylko mądrością, nie miłością; zmierza do nazwania Go carem — słowo dopowiada Diabeł, Konrad mdleje.
Scena III: egzorcyzmy — ks. Piotr wypędza z Konrada złego ducha; Konrad prosi księdza o pomoc dla więźniów (m.in. dla Rollisona).
Scena IV — Widzenie Ewy: dziewczyna w Wielkopolsce modli się za więźniów i za Konrada; wizja róży i kwiatów — modlitwa jako niewinna, ufna postawa wobec Boga.
Scena V — Widzenie księdza Piotra: pokorny („Panie, czymże ja jestem przed Twoim obliczem? — Prochem i niczem") otrzymuje wizję: kibitki i młodzież jak rzeź niewiniątek, „tyran wstał — Herod"; ocalone dziecko o imieniu „czterdzieści i cztery" (wskrzesiciel narodu); naród polski jako Chrystus na krzyżu z trzech zaborów, Francja jak Piłat umywa ręce, żołnierz Moskal przebija bok włócznią; zmartwychwstanie. Polska jako Chrystus narodów = mesjanizm.
Scena VI — Sen Senatora: Nowosilcow we śnie awansuje, potem popada w niełaskę cara i zostaje wyśmiany przez dwór — diabły grają jego strachem; prawda o karierowiczu.
Scena VII — Salon warszawski: przy stoliku arystokracja i urzędnicy rozmawiają po francusku o balach i o wyjeździe Senatora; przy drzwiach młodzi rozmawiają po polsku o Cichowskim (Adolf opowiada o wieloletnim więzieniu i złamaniu człowieka). Literaci uznają temat cierpienia za „niepoetyczny". Piotr Wysocki: „Nasz naród jak lawa, z wierzchu zimna i twarda, sucha i plugawa, lecz wewnętrznego ognia sto lat nie wyziębi".
Scena VIII — Pan Senator (bal u Senatora w Wilnie): niewidoma pani Rollison błaga o widzenie z bitym w więzieniu synem; Senator drwi; Doktor, Pelikan i Bajkow to serwiliści u boku Senatora; przesłuchanie ks. Piotra; ks. Piotr przepowiada karę — Doktor ginie od pioruna; Rollison wypada z okna (sugestia, by zostawić otwarte okno); młodzież (Justyn Pol) chce zemsty, Bestużew ją powstrzymuje; ks. Piotr spotyka Konrada prowadzonego na przesłuchanie.
Scena IX — Noc Dziadów: Guślarz i Kobieta (Maryla) widzą przelatujące duchy, w tym widmo z raną na czole i w piersi — Konrad wywożony kibitką.
Ustęp (Droga do Rosji, Petersburg, Pomnik Piotra Wielkiego, Przegląd wojska, Oleszkiewicz, Do przyjaciół Moskali): obraz despotycznej Rosji i rozróżnienie caratu od Rosjan.
Dedykacja: „narodowej sprawy męczennikom" — Sobolewskiemu, Zanowi, Suzinowi i innym; utwór napisany w Dreźnie w 1832 r., po upadku powstania listopadowego, akcja osadzona w 1823–1824 (proces filomatów, śledztwo Nowosilcowa).

⚠️ Uwaga, pułapka — błędy rzeczowe, które komisja liczy jako poważne:

przypisanie Widzenia (mesjanistycznej wizji) Konradowi — Widzenie ma ks. Piotr;

twierdzenie, że Konrad zostaje zbawicielem narodu — wskrzesicielem w Widzeniu jest tajemniczy „czterdzieści i cztery", a Konrad jest bohaterem buntu, nie odkupienia;

utożsamienie salonu warszawskiego z balem u Senatora (salon jest w Warszawie i pokazuje towarzystwo, bal jest w Wilnie i pokazuje władzę);

uczynienie z Rollisona dorosłego lub starca — to młody więzień, syn niewidomej wdowy;

umieszczenie akcji po powstaniu listopadowym — dramat napisano po powstaniu (1832), ale akcja to proces filomatów 1823–1824;

traktowanie Gustawa z cz. IV i Konrada z cz. III jako dwóch różnych osób — to ten sam bohater po przemianie (napis w Prologu);

przypisanie słów o narodzie-lawie Konradowi — mówi je Piotr Wysocki w Salonie warszawskim;

mylenie mesjanizmu z prometeizmem: mesjanizm to ofiara narodu w Widzeniu ks. Piotra, prometeizm to bunt jednostki w Wielkiej Improwizacji;

Jeden lub dwa takie błędy obniżają wynik zadania, trzy — zerują je. Błąd świadczący o nieznajomości lektury zeruje od razu.

📋 Zadanie 21 — Losy młodzieży polskiej pod zaborami

Losy młodzieży polskiej pod zaborami. Omów zagadnienie na podstawie Dziadów części III Adama Mickiewicza. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.

Kierunki tezy (przykładowe — Twoja może być inna, byle sporna i obroniona tekstem):

Młodzież pod zaborami jest w „Dziadach" pokoleniem ofiarnym: prześladowanym za samą przynależność do wspólnoty i przez to uświęconym.
Los młodzieży to akt oskarżenia zaborcy: Mickiewicz dokumentuje przemoc wobec bezbronnych, żeby świat nie mógł powiedzieć, że nie wiedział.
Prześladowanie młodych nie niszczy ich, lecz hartuje — z cierpienia rodzi się siła narodu (bajka o ziarnie).

Sceny, które dowodzą:

Scena I: cela u bazylianów w Wigilię — więźniowie są studentami, siedzą bez zarzutów i bez wyroku, nie znają przebiegu śledztwa. → represja uderza w młodych za samo bycie razem, nie za czyn.
Opowieść Jana Sobolewskiego o kibitkach: skazani wywożeni na Sybir, chłopiec, który ledwie dźwiga kajdany, nieprzytomny Wasilewski. → los młodzieży pokazany przez obraz, nie przez komentarz — to reportaż z egzekucji pokolenia.
Rollison (scena VIII): bity w więzieniu, niewidoma matka błaga Senatora, syn wypada z okna. → władza nie tylko więzi, ale niszczy ciało i rodzinę; drwina Senatora to cynizm systemu.
Cichowski (Salon warszawski, opowieść Adolfa): lata więzienia, człowiek złamany, zamknięty w sobie. → los młodych to także to, co zostaje po uwolnieniu — zniszczona psychika.
Bajka Goreckiego o ziarnie (Żegota) i słowa o narodzie-lawie (Wysocki). → cierpienie pokolenia ma sens zasiewu — Mickiewicz nie kończy na klęsce.

Konteksty (i co z nich wynika):

kontekst historyczny: proces filomatów i filaretów (1823–1824), śledztwo Nowosilcowa, zsyłki — pokazuje, że sceny więzienne mają dokumentarną podstawę — bohaterowie noszą nazwiska realnych osób, a autor sam był więziony.
poezja Krzysztofa Kamila Baczyńskiego (pokolenie Kolumbów) — inne pokolenie ofiarne: młodość jako czas skazany przez historię, co pozwala zapytać, czy ofiara młodych ma sens.
„Przedwiośnie" Żeromskiego — kontrast: młodzież po odzyskaniu niepodległości wybiera, a nie jest wybierana — pokazuje, jak zabory odbierały młodym podmiotowość.

Pytania, które może zadać komisja:

Czy Mickiewicz pokazuje młodzież jako ofiary, czy jako bohaterów? Wskaż scenę, która rozstrzyga.
Scena z Rollisonem — co dodaje do obrazu, czego nie ma już w opowieści Sobolewskiego?
Dlaczego bajka o ziarnie jest opowiedziana właśnie w celi więziennej? Co zmienia w wymowie tej sceny?

⚠️ Pułapka: opowiadanie całych „Dziadów" zamiast wybrania dwóch scen jako dowodów; mówienie o „młodzieży" ogólnie, bez nazwiska i sceny.

📋 Zadanie 22 — Mesjanizm jako romantyczna idea poświęcenia

Mesjanizm jako romantyczna idea poświęcenia. Omów zagadnienie na podstawie Dziadów części III Adama Mickiewicza. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.

Kierunki tezy (przykładowe — Twoja może być inna, byle sporna i obroniona tekstem):

Mesjanizm nadaje cierpieniu narodu sens ofiary: Polska cierpi jak Chrystus, żeby zmartwychwstać i przynieść wolność innym.
Mesjanizm jest u Mickiewicza odpowiedzią na klęskę — pozwala widzieć w rozbiorach nie koniec, lecz etap zbawczego planu.
Idea poświęcenia jest w dramacie dwuznaczna: uwzniośla ofiarę, ale grozi usprawiedliwieniem bierności — dlatego Widzenie dostaje pokorny ksiądz, nie zbuntowany Konrad.

Sceny, które dowodzą:

Widzenie ks. Piotra (scena V): naród na krzyżu z trzech zaborów, Francja jak Piłat umywa ręce, żołnierz Moskal przebija bok, potem zmartwychwstanie. → cierpienie Polski jest wprost zestawione z męką Chrystusa — to definicja mesjanizmu dana obrazem.
Ocalone dziecko o imieniu „czterdzieści i cztery" — wskrzesiciel narodu, uciekający jak Jezus przed Herodem. → ofiara ma prowadzić do odkupienia przez konkretnego posłannika; mesjanizm dotyczy i narodu, i jednostki.
Kontrast Wielkiej Improwizacji („Ja i ojczyzna to jedno", żądanie rządu dusz) z pokorą ks. Piotra („Prochem i niczem"). → sens ofiary odsłania się pokorze, nie pysze — Mickiewicz odróżnia mesjanizm od buntu Konrada.
Scena I: bajka o ziarnie i słowa Sobolewskiego o skazanych, którzy idą na Sybir jak na mękę. → martyrologia młodzieży jest zasiewem — poświęcenie jednostek zapowiada zmartwychwstanie narodu.

Konteksty (i co z nich wynika):

Ewangelie: męka, śmierć i zmartwychwstanie Chrystusa; rzeź niewiniątek — Widzenie jest przepisaniem tej opowieści na dzieje Polski — bez znajomości pierwowzoru nie widać, co Mickiewicz zmienia (naród w roli Chrystusa).
„Kordian" Słowackiego (winkelriedyzm) — polemika z mesjanizmem: Polska ma nie cierpieć jak Chrystus, lecz walczyć jak Winkelried — pokazuje, że idea poświęcenia miała w romantyzmie wersję czynną i bierną.
kontekst historyczny: klęska powstania listopadowego (1831) i Wielka Emigracja — tłumaczy, skąd potrzeba idei nadającej sens klęsce; Mickiewicz pisze w Dreźnie 1832 dla pokonanych.

Pytania, które może zadać komisja:

Czy mesjanizm to pociecha, czy program działania? Co w Widzeniu przemawia za każdą z odpowiedzi?
Dlaczego Widzenie otrzymuje ks. Piotr, a nie Konrad, skoro to Konrad kocha naród „jak ojciec"?
Czym mesjanizm różni się od nacjonalizmu? Wskaż, co w tekście wyklucza wyższość Polaków nad innymi narodami.

⚠️ Pułapka: hasło „Polska Chrystusem narodów" bez wyjaśnienia mechanizmu (ofiara → zmartwychwstanie → wolność innych); mylenie mesjanizmu z prometeizmem Konrada; mylenie z nacjonalizmem.

📋 Zadanie 23 — Postawy społeczeństwa polskiego wobec zaborcy

Postawy społeczeństwa polskiego wobec zaborcy. Omów zagadnienie na podstawie Dziadów części III Adama Mickiewicza. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.

Kierunki tezy (przykładowe — Twoja może być inna, byle sporna i obroniona tekstem):

Społeczeństwo w „Dziadach" nie jest jednością: obok męczenników i buntowników stoją serwiliści i obojętni, a Mickiewicz sądzi wszystkich, nie tylko zaborcę.
Podział przebiega nie między klasami, lecz między tymi, którzy zachowali „wewnętrzny ogień", a tymi, którzy przyjęli język i rozrywki zaborcy.
Obojętność elit jest w dramacie cięższą winą niż jawna zdrada, bo udaje niewinność.

Sceny, które dowodzą:

Salon warszawski (scena VII): towarzystwo stolikowe rozmawia po francusku o balach i wyjeździe Senatora; literaci uznają cierpienie za temat „niepoetyczny". → postawa obojętności i konformizmu — zaborca nie musi już przymuszać, elita sama zapomniała.
Grupa przy drzwiach: młodzi po polsku o Cichowskim; Piotr Wysocki: „Nasz naród jak lawa…" → postawa patriotyczna żyje na marginesie salonu; metafora lawy nazywa podział społeczeństwa na skorupę i ogień.
Bal u Senatora (scena VIII): Doktor, Pelikan, Bajkow — Polacy w służbie Nowosilcowa; drwina z pani Rollison. → postawa serwilizmu i zdrady dla kariery; kara (piorun) pokazuje ocenę autora.
Justyn Pol chce zabić Senatora, Bestużew (Rosjanin, dekabrysta) go powstrzymuje. → postawa buntu i zemsty — ale też sygnał, że podział nie idzie po narodowości (Do przyjaciół Moskali).
Więźniowie w scenie I — solidarność, śpiew, żart mimo więzienia. → postawa oporu przez wspólnotę, nie tylko przez czyn.

Konteksty (i co z nich wynika):

„Lalka" Prusa (Łęccy, salon arystokracji) — ta sama obojętność elit pół wieku później, w innej epoce — pokazuje trwałość diagnozy Mickiewicza.
„Wesele" Wyspiańskiego (chłopi i inteligencja, chocholi taniec) — inne rozliczenie społeczeństwa z niezdolności do czynu; pozwala porównać dwa sądy nad Polską.
kontekst historyczny: postawy wobec caratu po kongresie wiedeńskim — lojalizm, Towarzystwo Patriotyczne, spiski — salon i spiskowcy z dramatu mają realne odpowiedniki; postawy z tekstu to typy społeczne epoki.

Pytania, które może zadać komisja:

Kogo Mickiewicz sądzi surowiej: Senatora czy salon warszawski? Uzasadnij tekstem.
Metafora lawy — co jest skorupą, a co ogniem? Kto w dramacie należy do której warstwy?
Dlaczego to Rosjanin Bestużew powstrzymuje zemstę? Co to mówi o podziale, który rysuje Mickiewicz?

⚠️ Pułapka: sprowadzenie tematu do „patrioci kontra zdrajcy" bez postawy obojętności; brak konkretnej sceny dla każdej postawy.

📋 Zadanie 24 — Różne postawy człowieka wobec Boga

Różne postawy człowieka wobec Boga. Omów zagadnienie na podstawie Dziadów części III Adama Mickiewicza. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.

Kierunki tezy (przykładowe — Twoja może być inna, byle sporna i obroniona tekstem):

„Dziady" pokazują trzy postawy wobec Boga: bunt Konrada, pokorę ks. Piotra i ufność Ewy — a wgląd w sens dziejów otrzymuje tylko pokorny.
Bunt Konrada nie jest niewiarą, lecz sporem z Bogiem z miłości do narodu; dlatego kończy się omdleniem, nie bluźnierstwem.
Postawa wobec Boga jest w dramacie sprawdzianem człowieczeństwa: Senator i Doktor Boga lekceważą i giną, ci, którzy z Nim rozmawiają, ocalają duszę.

Sceny, które dowodzą:

Wielka Improwizacja: Konrad żąda rządu dusz, oskarża Boga, że jest tylko mądrością, nie miłością; zmierza do słowa „car", które dopowiada Diabeł. → postawa prometejskiego buntu — spór z Bogiem w imię ludzi, ale na granicy pychy.
Widzenie ks. Piotra otwiera modlitwa: „Panie, czymże ja jestem przed Twoim obliczem? Prochem i niczem". → postawa pokory — i to jej Bóg odsłania przyszłość, której nie odsłonił Konradowi.
Widzenie Ewy: dziewczyna modli się za więźniów i za Konrada, widzi kwiaty i różę. → postawa ufnej, prostej wiary — modlitwa wstawiennicza jako forma udziału w sprawie narodu.
Pieśń zemsty w scenie I: „zemsta, zemsta na wroga, z Bogiem i choćby mimo Boga" — ks. Lwowicz nazywa ją pogańską. → postawa, w której cel narodowy zostaje postawiony ponad Bogiem — dramat ją pokazuje, ale nie aprobuje.
Senator, Doktor i Pelikan: Bóg nieobecny w ich świecie; Doktor ginie od pioruna po przepowiedni ks. Piotra. → postawa obojętności spotyka się z sądem — Mickiewicz wprowadza sprawiedliwość nadprzyrodzoną.

Konteksty (i co z nich wynika):

Księga Hioba — Hiob też spiera się z Bogiem i żąda odpowiedzi, ale nie sięga po bluźnierstwo — pozwala pokazać, gdzie Konrad przekracza granicę Hioba.
mit o Prometeuszu — nazywa postawę Konrada: bunt przeciw bóstwu z miłości do ludzi, zapłacony cierpieniem.
„Dżuma" Camusa (Rieux, Paneloux) — ten sam problem cierpienia niewinnych rozstrzygany bez Boga i z Bogiem — kontrast z romantycznym sporem Konrada.

Pytania, które może zadać komisja:

Czy Konrad jest ateistą? Wskaż w Improwizacji zdanie, które to rozstrzyga.
Dlaczego Mickiewicz nie pozwala Konradowi wypowiedzieć słowa „car"?
Postawa Ewy jest najcichsza z trzech — czy jest przez to najmniej ważna? Uzasadnij.

⚠️ Pułapka: omawianie tylko Konrada (jedna postawa zamiast „różnych"); nazwanie Konrada ateistą; pominięcie, że Widzenie dostaje pokorny, a nie zbuntowany.

📋 Zadanie 25 — Jakie prawdy o człowieku ujawniają jego sny albo widzenia?

Jakie prawdy o człowieku ujawniają jego sny albo widzenia? Omów zagadnienie na podstawie Dziadów części III Adama Mickiewicza. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.

Kierunki tezy (przykładowe — Twoja może być inna, byle sporna i obroniona tekstem):

Sen i widzenie w „Dziadach" mówią o człowieku więcej niż jego słowa: Senatorowi odsłaniają strach, Konradowi pychę, ks. Piotrowi pokorę — i tylko pokora otrzymuje prawdę o dziejach.
Widzenie jest w dramacie nagrodą za postawę, a sen karą: to, co człowiek widzi nocą, jest miarą jego duszy.
Sny i widzenia ujawniają, że człowiek nie jest panem samego siebie — o jego wnętrze toczy się walka sił, których nie kontroluje.

Sceny, które dowodzą:

Sen Senatora (scena VI): awans, potem niełaska cara i śmiech dworu; diabły grają jego lękiem. → prawda o karierowiczu — jego jedyną wartością jest łaska władcy, więc jedynym lękiem jej utrata.
Widzenie ks. Piotra (scena V): wizja męki i zmartwychwstania narodu dana po modlitwie o pokorze. → prawda o człowieku pokornym — zdolność zobaczenia sensu poza sobą.
Prolog: nad śpiącym Więźniem spierają się Anioł Stróż i duchy; sen poprzedza przemianę Gustawa w Konrada. → sen jako pole walki o duszę — człowiek jest przedmiotem sporu sił wyższych.
Mała Improwizacja w scenie I: Konrad widzi siebie jako orła, a nad nim kruka, który zasłania widok. → widzenie odsłania pychę i granicę poznania — Konrad chce przejrzeć przyszłość i zostaje oślepiony.
Widzenie Ewy: kwiaty, róża, modlitwa za Konrada. → prawda o niewinności — dusza czysta widzi piękno tam, gdzie inni widzą walkę.

Konteksty (i co z nich wynika):

sny biblijne (Józef, faraon, sen Nabuchodonozora w Księdze Daniela) — tradycja snu jako mowy Boga do człowieka — Widzenia ks. Piotra i Ewy mieszczą się w niej, sen Senatora ją odwraca (mówią diabły).
„Makbet" Szekspira (widzenia sztyletu, duch Banka, sen Lady Makbet) — widzenie jako projekcja winy i lęku — bliski odpowiednik snu Senatora.
kontekst kulturowy: romantyczna wiara w poznanie pozarozumowe (sen, wizja, intuicja) przeciw oświeceniowemu rozumowi — tłumaczy, dlaczego dramat romantyczny czyni sen pełnoprawnym źródłem prawdy.

Pytania, które może zadać komisja:

Dlaczego prawdę o przyszłości narodu otrzymuje ks. Piotr, a nie Konrad, który o nią żądał?
Sen Senatora jest komiczny — czy przez to mniej prawdziwy? Co Mickiewicz osiąga śmiechem?
Czym różni się sen od widzenia w „Dziadach"? Czy ten podział ma znaczenie dla oceny bohaterów?

⚠️ Pułapka: opisanie snów bez pytania „co ujawniają o człowieku"; pominięcie snu Senatora (jedyny sen bohatera negatywnego, kluczowy dla kontrastu).

📋 Zadanie 26 — W jakim celu twórca nawiązuje do motywów biblijnych?

W jakim celu twórca nawiązuje do motywów biblijnych? Omów zagadnienie na podstawie Dziadów części III Adama Mickiewicza. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.

Kierunki tezy (przykładowe — Twoja może być inna, byle sporna i obroniona tekstem):

Mickiewicz sięga do Biblii, żeby nadać cierpieniu narodu rangę męki zbawczej: dzieje Polski zostają opowiedziane językiem Ewangelii, więc klęska staje się etapem odkupienia.
Motywy biblijne pozwalają autorowi sądzić zaborcę bez procesu: nazwanie cara Herodem, a Francji Piłatem, jest wyrokiem, którego nie trzeba uzasadniać.
Biblia jest w „Dziadach" także miarą bohaterów: Konrad mierzy się z Bogiem jak Hiob i przegrywa jak zbuntowany anioł, ks. Piotr otrzymuje wizję jak prorok.

Sceny, które dowodzą:

Widzenie ks. Piotra: naród jak Chrystus na krzyżu z trzech zaborów, Francja jak Piłat umywa ręce, żołnierz Moskal przebija bok, Matka Wolność pod krzyżem, zmartwychwstanie. → cel: uwznioślenie i nadanie sensu cierpieniu — pasja Chrystusa jako klucz do dziejów Polski (mesjanizm).
Widzenie: „tyran wstał — Herod", kibitki jak rzeź niewiniątek, ocalone dziecko „czterdzieści i cztery". → cel: osądzenie cara przez utożsamienie z Herodem i zapowiedź wskrzesiciela na wzór ocalonego Jezusa.
Wielka Improwizacja: Konrad spiera się z Bogiem jak Hiob, żąda władzy jak zbuntowany anioł, mdleje przy słowie „car". → cel: zmierzenie bohatera skalą biblijną — bunt z miłości zostaje odróżniony od bluźnierstwa.
Bajka Goreckiego o ziarnie zakopanym przez diabła, które wzeszło (scena I) — echo przypowieści o ziarnie. → cel: pocieszenie — męczeństwo młodych jest zasiewem, nie końcem.
Pani Rollison u Senatora — matka błagająca o syna; egzorcyzmy ks. Piotra. → cel: figura Matki Boskiej pod krzyżem nadaje prywatnemu bólowi wymiar sakralny; egzorcyzm pokazuje walkę o duszę jak w Ewangeliach.

Konteksty (i co z nich wynika):

Ewangelie: pasja Chrystusa, rzeź niewiniątek, ucieczka do Egiptu; Księga Hioba — pierwowzór, bez którego nie widać, co Mickiewicz przepisuje — porównanie pokazuje zamianę jednostki (Chrystus) na naród.
„Lament świętokrzyski" — matka pod krzyżem jako gotowa figura polskiej kultury — pani Rollison wchodzi w tę rolę, więc jej ból jest od razu czytelny jako święty.
„Lista Schindlera" Spielberga (kontekst z konspektu CKE) — współczesny twórca też sięga po figury biblijne (Mojżesz, Noe), żeby opowiedzieć ocalenie — pokazuje, że to uniwersalny sposób nadawania sensu, nie tylko romantyczny.

Pytania, które może zadać komisja:

Co Mickiewicz ZMIENIA w opowieści ewangelicznej, przekładając ją na dzieje Polski? Kto zajmuje miejsce Chrystusa?
Czy nazwanie cara Herodem jest argumentem, czy tylko obelgą? Jak działa taki zabieg na odbiorcę?
Konrad i Hiob obaj spierają się z Bogiem. Na czym polega różnica w zakończeniu ich sporu?

⚠️ Pułapka: wyliczenie motywów bez odpowiedzi na pytanie „w jakim CELU" — polecenie pyta o funkcję, nie o katalog; odpowiedź bez Widzenia ks. Piotra jest niepełna.

💭 Pomyśl: to jedyne zadanie z całej puli, do którego CKE opublikowało w informatorze konspekt wzorcowy. Informator CKE (część ustna, przykład 1 do zadania 1) zawiera dwa konspekty wzorcowe do TEGO zadania: teza o uwzniośleniu cierpienia narodów i jednostek przez analogię do sytuacji biblijnych (Herod = car, Piłat = Francja, zsyłki = droga krzyżowa, naród = Chrystus, 44 = ocalony z rzezi niewiniątek, młodzież = męczeństwo Chrystusa, ziarno = ofiara), kontekst: „Lista Schindlera" (Schindler jak Mojżesz i Noe). Drugi konspekt: motyw matki cierpiącej (Maryja — pani Rollison — „Lament świętokrzyski"). Porównaj go ze swoim — czy Twoja teza jest równie sporna?

📋 Zadanie 27 — Walka dobra ze złem o duszę ludzką

Walka dobra ze złem o duszę ludzką. Omów zagadnienie na podstawie Dziadów części III Adama Mickiewicza. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.

Kierunki tezy (przykładowe — Twoja może być inna, byle sporna i obroniona tekstem):

W „Dziadach" dusza człowieka jest polem bitwy sił wyższych, ale o wyniku rozstrzyga sam człowiek — Konrad mdleje, zanim wypowie bluźnierstwo, i to go ocala.
Zło działa w dramacie podstępem i pychą, dobro — modlitwą i pokorą: dlatego diabły wygrywają w Senatorze, a przegrywają w Konradzie.
Walka o duszę jednostki jest u Mickiewicza figurą walki o naród: kto ocali duszę, ocali sprawę.

Sceny, które dowodzą:

Prolog: nad śpiącym Więźniem Anioł Stróż i duchy z lewej i prawej strony spierają się o jego przyszłość. → walka o duszę jest zapowiedziana od pierwszej sceny jako rama całego dramatu.
Wielka Improwizacja: duchy podszeptują Konradowi pychę; przy słowie „car" Konrad mdleje, a dopowiada Diabeł. → zło kusi przez najszlachetniejsze uczucie (miłość do narodu); granica bluźnierstwa nie zostaje przekroczona.
Scena III: egzorcyzmy ks. Piotra — duch zostaje wypędzony, Konrad wraca do siebie i prosi o pomoc dla więźniów. → dobro zwycięża przez pokorę i modlitwę, nie przez siłę.
Sen Senatora: diabły bawią się jego strachem, bo nie ma w nim nic poza karierą. → dusza pusta jest już przegrana — zło nie musi walczyć, wystarczy, że gra.
Widzenie Ewy: modlitwa za Konrada w chwili, gdy ten bluźni. → dobro działa wstawienniczo — ocalenie jednego jest dziełem wielu.

Konteksty (i co z nich wynika):

Księga Hioba (zakład Boga z szatanem o Hioba) — biblijny pierwowzór walki o duszę — pozwala zobaczyć, że Konrad, inaczej niż Hiob, sam otwiera drzwi pokusie przez pychę.
„Faust" Goethego (zakład o duszę Fausta) — romantyczna wersja tego samego sporu — zestawienie pokazuje, że u Mickiewicza stawką jest nie wiedza, lecz naród.
„Makbet" Szekspira — bohater, który pokusie ulega — kontrast z Konradem, który zatrzymuje się na granicy.

Pytania, które może zadać komisja:

Kto właściwie ocala Konrada: on sam, ks. Piotr czy modlitwa Ewy? Uzasadnij tekstem.
Dlaczego diabły w Senatorze mogą bezkarnie grać, a w Konradzie muszą zostać wypędzone?
Czy Konrad wygrał, czy przegrał swoją walkę w Wielkiej Improwizacji? Co przemawia za każdą odpowiedzią?

⚠️ Pułapka: streszczenie Improwizacji bez wskazania momentu rozstrzygającego (omdlenie przed słowem „car"); pominięcie Prologu i egzorcyzmów, które tworzą ramę.

📋 Zadanie 28 — Czym dla człowieka może być wolność?

Czym dla człowieka może być wolność? Omów zagadnienie na podstawie Dziadów części III Adama Mickiewicza. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.

Kierunki tezy (przykładowe — Twoja może być inna, byle sporna i obroniona tekstem):

W „Dziadach" wolność nie jest stanem, lecz postawą: więźniowie w celi są wolni, a salon warszawski — zniewolony, choć nikt go nie pilnuje.
Wolność jest w dramacie dobrem wspólnym — Konrad utożsamia ją z narodem („Ja i ojczyzna to jedno"), więc jego własna wolność nie ma sensu bez wolności innych.
Mickiewicz pokazuje wolność jako zadanie okupione ofiarą: droga do niej prowadzi przez kibitki, a jej figurą jest Matka Wolność pod krzyżem.

Sceny, które dowodzą:

Scena I: więźniowie śpiewają, żartują, opowiadają — w celi u bazylianów zachowują wewnętrzną swobodę. → wolność jako niezależność ducha, której więzienie nie odbiera.
Salon warszawski: elita wolna fizycznie, ale mówiąca po francusku i myśląca tak, jak wygodnie zaborcy. → zniewolenie bez krat — wolność można stracić dobrowolnie.
Wielka Improwizacja: „Ja i ojczyzna to jedno", żądanie rządu dusz, żeby uszczęśliwić naród. → wolność jako sprawa zbiorowa; ale też pokusa, by dać ją innym siłą — Konrad chce rządzić duszami.
Widzenie ks. Piotra: Matka Wolność pod krzyżem i zmartwychwstanie narodu. → wolność jako owoc ofiary, nie dar — sens historii.
Ustęp, „Do przyjaciół Moskali": Rosjanie też są ofiarami caratu. → wolność jako wartość ponadnarodowa — zniewolony jest każdy poddany despoty.

Konteksty (i co z nich wynika):

„Inny świat" Herlinga-Grudzińskiego — wolność wewnętrzna w łagrze — pozwala sprawdzić romantyczną tezę o wolności ducha na materiale XX wieku.
„Rok 1984" Orwella — zniewolenie umysłu bez krat, nowomowa — odpowiednik salonu, który myśli językiem władzy.
kontekst filozoficzny: wolność „od" i wolność „do" (Isaiah Berlin), romantyczna idea narodu jako podmiotu wolności — porządkuje rozróżnienie między swobodą jednostki a wyzwoleniem wspólnoty, o które chodzi Konradowi.

Pytania, które może zadać komisja:

Kto w dramacie jest bardziej wolny: więzień Konrad czy goście salonu warszawskiego? Uzasadnij.
Konrad chce „rządu dusz", żeby dać narodowi szczęście. Czy można kogoś uszczęśliwić, odbierając mu wolność wyboru?
Czy wolność w „Dziadach" jest do zdobycia przez człowieka, czy tylko przez Boga? Co mówi o tym Widzenie?

⚠️ Pułapka: utożsamienie wolności wyłącznie z niepodległością (temat pyta o CZŁOWIEKA); brak sceny pokazującej wolność wewnętrzną w więzieniu.

📋 Zadanie 29 — Motyw samotności

Motyw samotności. Omów zagadnienie na podstawie Dziadów części III Adama Mickiewicza. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.

Kierunki tezy (przykładowe — Twoja może być inna, byle sporna i obroniona tekstem):

Samotność Konrada jest wybrana: geniusz i pycha oddzielają go od ludzi, więc jego bunt w imieniu narodu toczy się bez narodu — i dlatego przegrywa.
W „Dziadach" samotność ma dwie twarze: samotność pychy (Konrad w Improwizacji) i samotność ofiary (Cichowski, Rollison), a tylko wspólnota (cela, modlitwa Ewy) jest na nią lekarstwem.
Mickiewicz pokazuje, że samotny bohater romantyczny nie może ocalić narodu — ocalenie przychodzi przez tych, którzy się za niego modlą i z nim siedzą.

Sceny, które dowodzą:

Wielka Improwizacja zaczyna się od słów „Samotność — cóż po ludziach, czym śpiewak dla ludzi?"; Konrad mówi sam, w nocy, do Boga. → samotność jako warunek i pułapka geniuszu — poeta ponad ludźmi nie ma z kim rozmawiać poza Bogiem.
„Nazywam się Milijon" — Konrad chce mówić za wszystkich, ale mówi sam. → paradoks samotności reprezentanta: im bardziej utożsamia się z narodem, tym bardziej jest sam.
Cichowski w opowieści Adolfa: po latach więzienia zamknięty w sobie, nieufny wobec każdego. → samotność jako skutek przemocy — człowiek złamany nie potrafi już wrócić do wspólnoty.
Scena I: cela pełna więźniów — śpiew, żarty, wspólna Wigilia; egzorcyzmy i modlitwa Ewy za Konrada. → wspólnota jako przeciwieństwo samotności; Konrad zostaje ocalony przez innych, nie przez siebie.
Pani Rollison, niewidoma, sama wobec Senatora i jego dworu. → samotność bezbronnej wobec władzy — matka bez syna i bez sprzymierzeńców.

Konteksty (i co z nich wynika):

„Kordian" Słowackiego (samotny spisek, omdlenie przed sypialnią cara) — drugi samotny bohater romantyczny, który przegrywa — pozwala zobaczyć, że samotność to problem całego pokolenia, nie tylko Konrada.
mit o Prometeuszu / „Stary Prometeusz" Herberta — samotność buntownika przykutego do skały — i jej demitologizacja u Herberta.
„Lalka" Prusa (Wokulski) — samotność jednostki wybitnej w społeczeństwie, które jej nie rozumie — inna epoka, ten sam wzorzec.

Pytania, które może zadać komisja:

Czy Konrad jest samotny z wyboru, czy z konieczności? Wskaż wers, który to rozstrzyga.
Jak samotność Cichowskiego różni się od samotności Konrada?
Skoro Konrada ratują inni, co Mickiewicz mówi o samotnym bohaterze romantycznym?

⚠️ Pułapka: omówienie tylko Konrada — motyw wymaga co najmniej dwóch odsłon samotności; pominięcie wspólnoty jako kontrapunktu.

🌍 Bank kontekstów do tej lektury

Kontekst liczy się tylko wtedy, gdy mówisz, co z niego wynika dla Twojej tezy. Wybieraj ten, który znasz najlepiej:

Księga Hioba — cierpienie niezawinione, spór z Bogiem bez zerwania z Nim (Konrad kontra Hiob).
„Lament świętokrzyski" — matka pod krzyżem — pani Rollison, Matka Wolność w Widzeniu.
„Antygona" Sofoklesa — prawo boskie a prawo władzy; samotność w sporze z tyranem.
„Konrad Wallenrod" i „Pan Tadeusz" Mickiewicza — inne warianty bohatera walczącego: podstęp, przemiana Jacka Soplicy.
„Kordian" Słowackiego — winkelriedyzm jako polemika z mesjanizmem; samotny spisek.
„Lalka" Prusa — pokolenie po powstaniu, arystokracja zamknięta na sprawę narodową (Łęccy) jak salon warszawski.
„Przedwiośnie" Żeromskiego — młodzież wobec historii i rewolucji; wolność jako zadanie, nie dar.
„Inny świat" Herlinga-Grudzińskiego / „Rok 1984" Orwella — zniewolenie, przesłuchanie, łamanie człowieka (Cichowski).
„Dżuma" Camusa — bunt wobec zła i cierpienia bez Boga (Rieux) kontra bunt Konrada wobec milczącego Boga.
poezja Baczyńskiego, „Zdążyć przed Panem Bogiem" Krall — pokolenie ofiarne, godność w skrajnej sytuacji.
kontekst historyczny: proces filomatów i filaretów (1823–1824), Nowosilcow, powstanie listopadowe i Wielka Emigracja — dokumentarny fundament dramatu; okoliczności powstania utworu.
kontekst biograficzny: Mickiewicz więziony u bazylianów, zesłany do Rosji, Drezno 1832 — autor jako świadek; dedykacja męczennikom.
kontekst filozoficzny: prometeizm, teodycea, romantyczna historiozofia (naród jako podmiot dziejów) — sens cierpienia, bunt, posłannictwo.
kontekst artystyczny: Artur Grottger, cykle „Polonia" i „Lituania"; Jacek Malczewski, obrazy sybirackie — martyrologia i zesłanie w malarstwie.
„Lista Schindlera" Spielberga (kontekst filmowy z konspektu CKE) — figury biblijne (Mojżesz, Noe) użyte do opowiedzenia ocalenia.

📌 Najważniejsze w pigułce

Teza to Twoje zdanie, któremu da się zaprzeczyć — nie zapowiedź tematu.
Dwa argumenty = dwie sceny + zdanie „a to dowodzi, że…" przy każdej.
Kontekst bez wniosku to ozdoba: spadek z przedziału 8–5 do 4–1 pkt.
Komisja dopyta o to, co sam przywołałeś — mów o tym, co znasz najlepiej.
Trzy poważne błędy rzeczowe zerują zadanie; jeden kardynalny — od razu.

🔍 Sprawdź, czy umiesz

[ ] Zadanie 21: postawić tezę, wskazać dwie sceny i kontekst z wnioskiem.
[ ] Zadanie 22: postawić tezę, wskazać dwie sceny i kontekst z wnioskiem.
[ ] Zadanie 23: postawić tezę, wskazać dwie sceny i kontekst z wnioskiem.
[ ] Zadanie 24: postawić tezę, wskazać dwie sceny i kontekst z wnioskiem.
[ ] Zadanie 25: postawić tezę, wskazać dwie sceny i kontekst z wnioskiem.
[ ] Zadanie 26: postawić tezę, wskazać dwie sceny i kontekst z wnioskiem.
[ ] Zadanie 27: postawić tezę, wskazać dwie sceny i kontekst z wnioskiem.
[ ] Zadanie 28: postawić tezę, wskazać dwie sceny i kontekst z wnioskiem.
[ ] Zadanie 29: postawić tezę, wskazać dwie sceny i kontekst z wnioskiem.

Ucz się tej jednostki z asystentem