„Tango" — zadania jawne 70–72

🎯 Po co Ci to?

Z tej lektury pula jawna CKE ma 3 zadania (numery 70–72). Każde z nich możesz wylosować jako zadanie 1 na ustnej w 2026, 2027 albo 2028 roku. Nie da się tego wykuć (komisja i tak dopyta poza szkielet), ale da się do każdego zadania przygotować konspekt: tezę, dwie sceny-dowody, kontekst i zakończenie. Ten rozdział daje Ci do każdego zadania kierunki — nie gotowce — a lekcja z asystentem przy każdym zadaniu odtwarza egzamin: samodzielne przygotowanie, praca nad wypowiedzią, wygłoszenie i rozmowa z komisją.

✅ Czego się nauczysz

Po tej jednostce potrafisz:

do każdego z zadań jawnych z tej lektury postawić sporną tezę i obronić ją dwiema scenami;
dobrać kontekst, który coś zmienia w odpowiedzi, a nie tylko ozdabia;
odpowiadać na dopytania komisji konkretem z tekstu, nie ogólnikiem;
rozpoznać błędy rzeczowe, które kosztują najwięcej punktów.

📘 Utwór w pigułce — sceny, do których będziesz sięgać

Komisja liczy konkret: scena, postać, sytuacja. Poniższa lista to kanon, z którego bierze się dowody do wszystkich zadań z tej lektury.

Sławomir Mrożek (1930–2013), „Tango" (1964) — dramat groteskowy w trzech aktach; mieszczańskie mieszkanie w chaosie: katafalk babki, wózek dziecięcy Artura, suknia ślubna Eleonory, karty, stół — rekwizyty przeszłości, których nikt nie sprząta; czas współczesny, ale nieokreślony; uniwersalna przypowieść o buncie, formie i władzy.
Rodzina: Artur (25 lat, student medycyny i filozofii) — syn, który chce porządku; Stomil (ojciec, ok. 50) — awangardowy artysta w rozpiętej piżamie, „eksperymenty" teatralne, tolerancja dla wszystkiego; Eleonora (matka) — romans z Edkiem, o którym wszyscy wiedzą; Eugenia (babka) — gra w karty z Edkiem, ukarana przez Artura leżeniem na katafalku; Eugeniusz (wuj, brat Eugenii) — stary, tęskni za dawnymi formami, ale słaby, przystaje do każdego silniejszego; Ala (kuzynka, 18) — narzeczona Artura, cyniczna, „nowoczesna".
Edek — obcy w domu, prostak, siła fizyczna bez myśli; „ja nie mam zasad, ale mam pięść"; siedzi w kuchni, je, gra w karty, śpi z Eleonorą; tolerowany przez Stomila w imię wolności; Artur nim gardzi i chce go użyć jako narzędzia (zabić przez ojca), a kończy jako jego ofiara.
Akt I: Artur wraca i zastaje bałagan; diagnoza: rodzice zrobili już całą rewolucję obyczajową — „wy zrobiliście już wszystko, mnie nie zostawiliście nic"; „ja chcę porządku"; postanawia wymusić formę — zaręczyny z Alą i tradycyjny ślub; przywołuje Eugeniusza jako sojusznika (stary daje się przekonać).
Akt II: Artur próbuje zmusić Stomila, by zabił Edka za romans z Eleonorą — wciska mu rewolwer; Stomil idzie do kuchni i… siada do kart z Edkiem; Artur odkrywa, że forma bez treści (ślub, konwencja) nikogo nie obchodzi — potrzebna jest idea.
Akt III: dom przygotowany do ślubu, wszyscy w strojach; Artur pijany wraca z odkryciem: ideą jest WŁADZA — „władza nad życiem i śmiercią", trzeba kogoś zabić; Eugenia umiera naturalnie, kładąc się na katafalku; Ala wyznaje, że zdradziła Artura z Edkiem; Artur chce zabić Edka, ale Edek uderza go od tyłu i zabija; „Widzicie, ja się tu rządzę"; Eugeniusz przystaje do zwycięzcy.
Finał — tango: Edek prowadzi Eugeniusza w tangu „La Cumparsita" nad ciałem Artura; kurtyna; cham przejmuje dom, inteligencja tańczy, jak on każe.
Sens: bunt Artura przeciw brakowi zasad (odwrócony konflikt pokoleń — syn konserwatysta, rodzice anarchiści); pustka formy bez idei; idea jako droga do przemocy; władza prostaka nad zdemoralizowaną inteligencją (totalitaryzm rodzi się w próżni po wartościach); groteska jako diagnoza XX wieku; nawiązania — „Wesele" (chocholi taniec), „Ferdydurke" (forma), „Hamlet" (syn wobec zdrady matki).
Poetyka: groteska (katafalk, rewolwer, piżama, tango), parodia dramatu rodzinnego i tragedii, język — filozofujący Artur i prostacki Edek, dialogi-traktaty Stomila o sztuce; teatr absurdu po polsku (Mrożek obok Becketta i Ionesco); prapremiera Belgrad 1965, Warszawa 1965 (Teatr Współczesny, Axer).

⚠️ Uwaga, pułapka — błędy rzeczowe, które komisja liczy jako poważne:

to ARTUR (syn) żąda zasad, ślubu i porządku, a rodzice (Stomil, Eleonora) są zwolennikami całkowitej swobody — konflikt pokoleń jest odwrócony;

Edek ZABIJA Artura (ciosem od tyłu) i przejmuje władzę — nie odwrotnie; Artur chciał, by Edka zabił Stomil, potem sam;

Edek nie jest krewnym — to obcy prostak przyjęty do domu w imię tolerancji; Eugeniusz to wuj (brat babki Eugenii), nie ojciec;

Eugenia (babka) umiera naturalnie na katafalku w akcie III; Eleonora (matka) żyje; nie mylić imion;

Ala nie jest siostrą Artura — to kuzynka i narzeczona; zdradza go z Edkiem przed ślubem;

tango w finale tańczą Edek i Eugeniusz (Edek prowadzi) — nie Artur z Alą; ślub się nie odbywa;

„Tango" to dramat z 1964 r., groteska, nie realizm; Mrożek, nie Gombrowicz ani Witkacy;

Jeden lub dwa takie błędy obniżają wynik zadania, trzy — zerują je. Błąd świadczący o nieznajomości lektury zeruje od razu.

📋 Zadanie 70 — Bunt przeciwko porządkowi społecznemu

Bunt przeciwko porządkowi społecznemu. Omów zagadnienie na podstawie Tanga Sławomira Mrożka. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.

Kierunki tezy (przykładowe — Twoja może być inna, byle sporna i obroniona tekstem):

Bunt Artura jest buntem na opak: występuje przeciw porządkowi, którym jest brak porządku — Mrożek pokazuje, że rewolucja rodziców zjadła własny sens i że jedynym możliwym buntem po niej jest żądanie zasad; „Tango" mówi, że każdy porządek, także anarchia, wytwarza własnych buntowników.
Bunt Artura przegrywa, bo nie ma treści: ślub jako forma nikogo nie obchodzi (Stomil idzie grać w karty), a gdy Artur znajduje ideę — władzę — bunt zamienia się w przemoc; Mrożek pokazuje, że bunt przeciw porządkowi bez pozytywnej idei prowadzi albo do pustki, albo do rewolweru.
Zwycięzcą buntu jest ten, kto się nie buntował: Edek nie ma zasad ani idei, ma pięść — i to on przejmuje dom; „Tango" ostrzega, że bunt inteligencji przeciw porządkowi (Stomila) i bunt przeciw temu buntowi (Artura) razem robią miejsce chamowi, który rządzi bez żadnego porządku.

Sceny, które dowodzą:

Akt I: Artur w bałaganie — katafalk, wózek, suknia ślubna, karty; „wy zrobiliście już wszystko, mnie nie zostawiliście nic… ja chcę porządku". → bunt przeciw anarchii jako jedyny bunt dostępny po rewolucji rodziców
Stomil o swojej młodości: rewolucja obyczajowa, „całowaliśmy się na ulicach", eksperymenty teatralne, tolerancja dla Edka w imię wolności. → porządek społeczny w „Tangu" to zwycięski bunt sprzed pokolenia — to przeciw niemu występuje syn
Artur wciska Stomilowi rewolwer, by zabił Edka; Stomil idzie do kuchni i siada do kart. → bunt formalny (ślub, honor) nie ma mocy — nikt nie chce zasad, których Artur żąda
Akt III: Artur pijany — „idea to władza nad życiem i śmiercią"; chce kogoś zabić, żeby porządek miał treść. → bunt bez idei szuka jej i znajduje przemoc — Mrożek pokazuje drogę od porządku do terroru
Edek zabija Artura, „ja się tu rządzę", Eugeniusz przystaje; tango. → bunt i kontrbunt razem oddają władzę temu, kto nie miał żadnego programu

Konteksty (i co z nich wynika):

„Ferdydurke" Gombrowicza — bunt Miętusa przeciw formie kończy się nową formą, bratanie z parobkiem — kupą; kontekst pokazuje, że Mrożek bierze od Gombrowicza tezę „nie ma ucieczki z formy" i dopisuje jej polityczny finał: parobek wygrywa.
Witkacy „Szewcy" — kolejne rewolucje, z których każda kończy się gorszą władzą — kontekst międzywojenny pokazuje, że polska groteska od dawna nie wierzy w bunt jako drogę do lepszego porządku.
rok 1968 i kontrkultura (a wcześniej awangarda lat 20.) — pokolenie Stomila w historii: bunt obyczajowy, który stał się normą; kontekst historyczny pozwala pokazać, że Mrożek pisze o skutkach realnej rewolucji, nie o abstrakcji.

Pytania, które może zadać komisja:

Przeciw czemu właściwie buntuje się Artur — skoro w domu nie ma żadnych zasad?
Czy Stomil był kiedyś buntownikiem? Co z jego buntu zostało?
Dlaczego to Edek, a nie Artur ani Stomil, wygrywa w finale?

⚠️ Pułapka: odczytanie „Tanga" jako zwykłego buntu młodych przeciw starym — u Mrożka jest odwrotnie i to odwrócenie jest sednem; brak finału z Edkiem, bez którego nie widać, do czego bunt prowadzi.

📋 Zadanie 71 — Konflikt pokoleń

Konflikt pokoleń. Omów zagadnienie na podstawie Tanga Sławomira Mrożka. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.

Kierunki tezy (przykładowe — Twoja może być inna, byle sporna i obroniona tekstem):

Mrożek odwraca konflikt pokoleń: syn żąda ślubu, zasad i porządku, rodzice bronią swobody — „Tango" pokazuje, że konflikt pokoleń nie polega na treści (młodzi liberalni, starzy konserwatywni), lecz na mechanizmie: każde pokolenie występuje przeciw temu, co zastało.
Konflikt w „Tangu" jest nierozwiązywalny, bo rodzice odebrali synowi możliwość buntu — zrobili już wszystko; Artur nie ma czego obalić, więc obala brak zasad, a gdy to nie działa, sięga po władzę; Mrożek pokazuje, że pokolenie bez własnego buntu jest pokoleniem niebezpiecznym.
Trzy pokolenia w „Tangu" — babka Eugenia i wuj Eugeniusz, rodzice, Artur — nie walczą ze sobą naprawdę, bo nikt niczego nie broni: babka gra w karty z Edkiem, Eugeniusz przystaje do silniejszego, Stomil idzie do kuchni; konflikt pokoleń jest u Mrożka pozorem, pod którym rośnie władza obcego.

Sceny, które dowodzą:

Artur zastaje dom w chaosie i wygłasza program: porządek, ślub, konwencja; Stomil w piżamie tłumaczy, że konwencje to więzienie. → odwrócone role — syn mówi jak ojciec z tradycyjnej komedii, ojciec jak zbuntowany syn
Stomil o swoim pokoleniu: rewolucja obyczajowa, „całowaliśmy się na ulicach"; Artur: „mnie nie zostawiliście nic". → konflikt wynika z tego, co rodzice już zrobili — młodym nie zostało nic do obalenia
Eugenia ukarana katafalkiem za karty z Edkiem; Eugeniusz jako sojusznik Artura w imię „dawnych czasów", potem sojusznik Edka. → najstarsze pokolenie nie ma stanowiska — przystaje do każdego, kto ma siłę
Ala wobec Artura: nie rozumie jego zasad, chce, żeby był zazdrosny; zdradza go z Edkiem. → w tym samym pokoleniu też nie ma wspólnoty — Artur jest sam także wśród rówieśników
Finał: Artur martwy, Edek prowadzi Eugeniusza w tangu. → konflikt pokoleń kończy się nie zwycięstwem żadnego, lecz władzą kogoś spoza rodziny

Konteksty (i co z nich wynika):

Molier „Skąpiec", Fredro „Zemsta" — klasyczny konflikt pokoleń — starzy z zasadami przeciw młodym zakochanym; kontekst pokazuje, co Mrożek odwraca i dlaczego jego odwrócenie jest diagnozą XX wieku.
„Przedwiośnie" — Cezary wobec ojca i Gajowca — młody człowiek między autorytetami pokolenia rodziców — porównanie pokazuje, że Cezary ma jeszcze przeciw czemu się buntować, Artur już nie.
Szekspir „Hamlet" — syn wobec zdrady matki i rozkładu domu, który chce przywrócić porządek i ginie — kontekst pozwala odczytać Artura jako Hamleta groteskowego, a Edka jako Klaudiusza, który wygrywa.

Pytania, które może zadać komisja:

Kto w „Tangu" jest konserwatystą, a kto rewolucjonistą? Dlaczego to ważne, że role są odwrócone?
Czy między Arturem i Stomilem jest w ogóle konflikt, skoro Stomil na wszystko się zgadza?
Jaką rolę w konflikcie pokoleń odgrywa Edek, który do żadnego pokolenia rodziny nie należy?

⚠️ Pułapka: opisanie konfliktu tradycyjnie („młodzi chcą wolności") — to błąd rzeczowy w „Tangu"; brak trzeciego pokolenia (Eugenia, Eugeniusz) i brak Edka jako beneficjenta.

📋 Zadanie 72 — Normy społeczne – ograniczają człowieka czy porządkują życie?

Normy społeczne – ograniczają człowieka czy porządkują życie? Omów zagadnienie na podstawie Tanga Sławomira Mrożka. W swojej odpowiedzi uwzględnij również wybrany kontekst.

Kierunki tezy (przykładowe — Twoja może być inna, byle sporna i obroniona tekstem):

„Tango" jest eksperymentem na świecie bez norm: dom Stomilów pokazuje, że gdy nic nie ograniczono, nic też nie zostało uporządkowane — bałagan, katafalk i Edek w kuchni to skutek wolności absolutnej; Mrożek odpowiada, że normy ograniczają, ale ich brak nie wyzwala, tylko rozkłada.
Artur udowadnia drugą połowę odpowiedzi: normy przywrócone siłą, bez treści (ślub, którego nikt nie chce), nie porządkują niczego — a norma, która ma porządkować przez władzę „nad życiem i śmiercią", staje się terrorem; Mrożek pokazuje, że norma bez zgody jest tak samo destrukcyjna jak jej brak.
Finał rozstrzyga pytanie gorzko: gdy normy znikają (Stomil) i gdy nie da się ich przywrócić (Artur), porządek wprowadza pięść — Edek nie ma norm, ma władzę, i wszyscy tańczą, jak każe; „Tango" mówi, że normy społeczne są jedyną alternatywą dla przemocy, nawet jeśli ograniczają.

Sceny, które dowodzą:

Dom bez norm: katafalk, wózek, karty, Edek w kuchni, romans matki, o którym wszyscy wiedzą; Stomil: „konwencja to więzienie". → brak norm jako stan wyjściowy — wolność absolutna daje bałagan, nie szczęście
Artur żąda ślubu i zasad; przymierza Eugeniusza do dawnego stroju; karze babkę katafalkiem. → próba przywrócenia norm z zewnątrz — forma bez zgody i bez treści
Stomil z rewolwerem idzie do kuchni i siada do kart z Edkiem. → norma honoru (zdrada żony wymaga reakcji) nie działa, bo nikt w nią nie wierzy — norma bez wiary jest martwa
Artur: „władza nad życiem i śmiercią" jako jedyna idea zdolna nadać formie sens; chce zabić. → norma narzucona siłą przechodzi w terror — porządek bez zgody wymaga ofiary
Edek: „ja nie mam zasad, ale mam pięść"; zabija Artura; tango z Eugeniuszem. → w próżni po normach porządek wprowadza przemoc — odpowiedź Mrożka na pytanie z polecenia

Konteksty (i co z nich wynika):

Hobbes „Lewiatan" (stan natury — „wojna wszystkich ze wszystkimi") i umowa społeczna — filozoficzna teza, że normy są ceną za bezpieczeństwo; kontekst pozwala odczytać dom Stomilów jako stan natury i Edka jako Lewiatana bez umowy.
„Ferdydurke" — forma jako więzienie i warunek istnienia — Gombrowicz mówi, że z formy nie ma ucieczki, Stomil — że ucieczka się udała; porównanie pokazuje, że Mrożek pisze „Tango" jako dowód, że Gombrowicz miał rację.
Freud „Kultura jako źródło cierpień" — kultura ogranicza popędy i przez to boli, ale bez niej nie ma współżycia — kontekst nazywa dylemat z polecenia i pozwala pokazać, że Mrożek ilustruje obie strony: cierpienie Artura i rozkład Stomila.

Pytania, które może zadać komisja:

Czy dom Stomilów jest wolny? Co Mrożek pokazuje jako skutek braku norm?
Dlaczego ślub Artura z Alą nie przywraca porządku, skoro wszyscy się zgodzili?
Czym różni się porządek Edka od porządku, którego chciał Artur — i czy w ogóle się różni?

⚠️ Pułapka: wybór jednej strony alternatywy bez drugiej — dramat pokazuje i klęskę braku norm (akt I), i klęskę norm narzuconych (akt III); brak finału z Edkiem, który jest odpowiedzią Mrożka.

🌍 Bank kontekstów do tej lektury

Kontekst liczy się tylko wtedy, gdy mówisz, co z niego wynika dla Twojej tezy. Wybieraj ten, który znasz najlepiej:

„Wesele" Wyspiańskiego — chocholi taniec — taniec-symbol bezwładu narodowego; tango jako jego XX-wieczna wersja z chamem na czele.
„Ferdydurke" Gombrowicza — forma, gęba, parobek Walek — forma i jej brak; bratanie się inteligencji z chamem, które kończy się jego zwycięstwem.
Szekspir „Hamlet" — syn wobec zdrady matki i rozkładu domu; Artur jako Hamlet, który chce działać.
Sofokles „Antygona" — Kreon — porządek narzucony siłą i jego klęska.
„Rok 1984" Orwella — władza dla władzy — Edek jako Wielki Brat bez ideologii.
Nowakowski „Górą „Edek”” — bezpośrednie nawiązanie: Edek z „Tanga" wygrywa w Polsce po 1989.
Beckett „Czekając na Godota", Ionesco — teatr absurdu — kontekst gatunkowy groteski Mrożka.
Witkacy „Szewcy" — rewolucja, po której przychodzi jeszcze gorsza władza; groteska międzywojenna.
„Przedwiośnie" — Cezary wobec Gajowca i Lulka — młody człowiek szukający idei między porządkiem a rewolucją.
Molier „Skąpiec", Fredro „Zemsta" — klasyczny konflikt pokoleń (starzy vs młodzi zakochani) — tło dla odwrócenia Mrożka.
rok 1968, kontrkultura, rewolucja obyczajowa; awangarda XX w. — pokolenie Stomila — bunt, który stał się normą.
totalitaryzmy XX w. — mechanizm dojścia do władzy w próżni po wartościach (Arendt) — Edek jako figura faszyzmu/stalinizmu wyrastających z rozkładu.
Arystoteles, Hobbes — porządek społeczny i umowa; Freud „Kultura jako źródło cierpień" — normy jako ograniczenie i jako warunek życia razem — filozoficzny spór z zadania 72.
Herbert „Potęga smaku", Miłosz „Zniewolony umysł" — inteligencja wobec chama u władzy.
inscenizacje „Tanga" (Axer 1965, Jarocki, Zadara); tango „La Cumparsita" — kontekst teatralny finału.

📌 Najważniejsze w pigułce

Teza to Twoje zdanie, któremu da się zaprzeczyć — nie zapowiedź tematu.
Dwa argumenty = dwie sceny + zdanie „a to dowodzi, że…" przy każdej.
Kontekst bez wniosku to ozdoba: spadek z przedziału 8–5 do 4–1 pkt.
Komisja dopyta o to, co sam przywołałeś — mów o tym, co znasz najlepiej.
Trzy poważne błędy rzeczowe zerują zadanie; jeden kardynalny — od razu.

🔍 Sprawdź, czy umiesz

[ ] Zadanie 70: postawić tezę, wskazać dwie sceny i kontekst z wnioskiem.
[ ] Zadanie 71: postawić tezę, wskazać dwie sceny i kontekst z wnioskiem.
[ ] Zadanie 72: postawić tezę, wskazać dwie sceny i kontekst z wnioskiem.

Ucz się tej jednostki z asystentem