Bliżej siebie, bliżej Ciebie

Przewodnik po chrześcijaństwie kontemplacyjnym — dla wierzących, wątpiących i poszukujących

„W Nim żyjemy, poruszamy się i jesteśmy." — Dzieje Apostolskie 17,28

Noverim me, noverim Te — „Niech poznam siebie, niech poznam Ciebie." — św. Augustyn, Solilokwia

Zacznijmy od tytułu, bo jest w nim słowo, które może Cię zatrzymać.

„Ciebie" — do kogo to właściwie powiedziane? Dla jednych to Bóg: Ten, do którego mówi się w modlitwie od dwóch tysięcy lat. Dla innych — ktoś lub coś, czego jeszcze nie umieją nazwać: tajemnica, która czasem daje o sobie znać w nocnej rozmowie, w muzyce, w pytaniu „po co to wszystko". Ten przewodnik nie wymaga, żebyś już wiedział. Wymaga tylko, żebyś usiadł.

Bo to jest książka o dwóch podróżach, które okazują się jedną. Pierwsza prowadzi w głąb siebie — do miejsca cichszego niż codzienny szum myśli. Druga prowadzi ku Tajemnicy, którą chrześcijanie nazywają Bogiem. Najwięksi przewodnicy duchowi chrześcijaństwa — od ojców pustyni po współczesnych mnichów — mówili zgodnie: te dwie drogi to jedna droga. Augustyn ujął to w czterech słowach, które są mottem tej książki: poznać siebie, poznać Ciebie.

Co znajdziesz w środku? Chrześcijaństwo opowiedziane oczami jego tradycji kontemplacyjnej — tej, która przez wieki uczyła nie tylko wierzyć w Boga, ale przebywać z Nim. Będziemy czytać Biblię tak, żeby była żywym tekstem, a nie muzealnym eksponatem. Poznamy mistrzów wewnętrznej drogi: Teresę z Ávila, Jana od Krzyża, Mistrza Eckharta, Thomasa Mertona i wielu innych. Zmierzymy się uczciwie z trudnymi pytaniami — o zło, o sens, o to, czy nauka nie rozprawiła się już z wiarą. I przede wszystkim: będziemy praktykować. Co jednostkę czeka Cię krótka praktyka ciszy — od pierwszych ćwiczeń uwagi i oddechu po dojrzałą medytację. To nie dodatek do treści. To jest treść.

Dwie uczciwe umowy na wstępie.

Po pierwsze: ten przewodnik mówi dwoma głosami i zawsze będzie jasne, którym. Głos podstawowy to głos wspólnej tradycji chrześcijańskiej — tego, co łączy katolików, prawosławnych i protestantów, a co wyrosło w większości jeszcze przed podziałami. Tam, gdzie omawiamy sprawy specyficznie katolickie (a omawiamy je rzetelnie, bo należą do programu), usłyszysz wyraźnie: „Kościół katolicki wierzy i naucza, że…". Prezentujemy — nie werbujemy. Twoje wnioski należą do Ciebie.

Po drugie: praktyka jest wspólna, intencja jest Twoja. Instrukcja siedzenia w ciszy jest identyczna dla każdego. Jeśli wierzysz — ta cisza jest przebywaniem z Kimś; tradycja nazywa to modlitwą. Jeśli nie wierzysz albo nie wiesz — ta cisza jest byciem obecnym wobec tajemnicy własnego życia. Siedzicie tak samo. Wierzący i szukający mogą usiąść obok siebie — i właśnie o to chodzi. Tak od dziesięcioleci siedzą ludzie w Taizé i w grupach medytacji chrześcijańskiej na całym świecie.

Jak korzystać z bloków w tekście:

• 🎯 Po co Ci to? — po co ta jednostka istnieje; zaczep dla Twojego życia, nie dla egzaminu.
• 📖 Głos tradycji — krótki tekst źródłowy: Biblia, mistyk, ojciec pustyni. Czytaj powoli; to nie jest cytat do zapamiętania, tylko do posmakowania.
• 🏛️ Głosy chrześcijan — tu wchodzą różnice wyznań albo oficjalne nauczanie Kościoła katolickiego, zawsze jawnie oznaczone.
• 💭 Pomyśl — zatrzymaj się i spróbuj odpowiedzieć sam, zanim czytasz dalej.
• 🔬 Co mówi nauka — psychologia religii, badania nad medytacją. Uczciwie: nauka nie dowodzi tu ani wiary, ani niewiary — pokazuje, co mierzalne.
• ⚖️ Do rozeznania — pytania sporne; przedstawiamy stanowiska, decyzję zostawiamy Tobie.
• 🕯️ Szkoła ciszy — praktyka jednostki: 5–12 minut, zawsze z rodowodem (kto tej praktyki uczył i skąd pochodzi) i zawsze w dwóch intencjach — dla wierzącego i dla szukającego.
• 📐 Sedno — twardy rdzeń jednostki w kilku zdaniach.

Na czyich ramionach stoimy? Za tym przewodnikiem stoi długi łańcuch nauczycieli ciszy: ojcowie pustyni i Jan Kasjan (IV wiek), Augustyn, Bernard z Clairvaux, Mistrz Eckhart, anonimowy autor Obłoku niewiedzy, Ignacy Loyola (tak — uczył modlitwy na rytmie oddechu), Teresa z Ávila i Jan od Krzyża, Teresa z Lisieux, Charles de Foucauld, a w XX wieku ludzie, którzy tę starą sztukę oddali zwykłym ludziom: Thomas Merton, Thomas Keating, John Main, Franz Jalics, Anthony de Mello, Richard Rohr, David Steindl-Rast. Obok nich — badacze, z Williamem Jamesem na czele, którzy doświadczenie religijne potraktowali poważnie jako przedmiot nauki.

Jedna prośba na drogę. Tę książkę da się przeczytać jak każdą inną — od informacji do informacji, z pominięciem „tych ćwiczeń z oddechem". Będzie wtedy o czymś, czego nie spróbowałeś, jak podręcznik pływania czytany na plaży w ubraniu. Praktyki są krótkie. Daj im szansę przez kilka tygodni. O resztę zadba cisza.